Wanneer krijg je cholesterolverlagende medicijnen voorgeschreven?

Je hebt je cholesterol laten meten en de uitslag is niet wat je hoopte. Je huisarts spreekt over medicijnen. Statines, misschien. Of een ander middel. En dan komen de vragen. Moet dat echt? Hoe lang moet ik dat slikken? Wat doet het precies met mijn lichaam? Die vragen zijn heel begrijpelijk. Wij horen ze vaak van mensen die via Hartpatiënten Nederland contact met ons zoeken.

Dit artikel legt eerlijk en helder uit wanneer cholesterolverlagende medicijnen worden voorgeschreven, welke middelen er zijn en wat je ervan kunt verwachten.

Niet iedereen met hoog cholesterol krijgt meteen medicijnen

Een verhoogd cholesterol betekent niet automatisch dat je direct een recept krijgt. Artsen kijken naar het totale plaatje. Ze berekenen jouw persoonlijke risico op een hartinfarct of beroerte in de komende tien jaar. Daarvoor gebruiken ze een rekentool die rekening houdt met je leeftijd, geslacht, bloeddruk, rookgedrag, diabetes en cholesterolwaarden.

Is dat risico laag, dan begint de behandeling vaak met leefstijladviezen. Meer bewegen, gezonder eten, stoppen met roken. Een man van vijfenveertig jaar met licht verhoogd cholesterol en verder geen risicofactoren krijgt meestal eerst een periode van drie tot zes maanden om zijn leefstijl aan te passen. Pas als dat onvoldoende helpt, komt medicatie in beeld.

Bij welk risico schrijft de arts wel medicijnen voor?

Er zijn situaties waarin medicatie sneller of zelfs direct wordt gestart. De arts kijkt daarbij naar een combinatie van factoren.

Mensen die al een hartinfarct of beroerte hebben gehad, krijgen bijna altijd cholesterolverlagers voorgeschreven. Hun risico op een tweede gebeurtenis is verhoogd en medicijnen verlagen dat risico aantoonbaar. Ook mensen met diabetes type 2 en mensen met een erfelijke vorm van hoog cholesterol, familiaire hypercholesterolemie, starten vaak eerder met medicatie. Bij hen is het LDL-cholesterol, het zogenoemde slechte cholesterol, soms zo hoog dat leefstijlaanpassingen alleen niet genoeg zijn.

Een vrouw van tweeënzestig jaar met hoge bloeddruk, een lichte vorm van diabetes en een LDL van 4,8 millimol per liter heeft een combinatie van risicofactoren die de arts ertoe brengt om direct medicatie te starten. Haar risico is gewoon te hoog om af te wachten.

Statines: het meest voorgeschreven middel

Statines zijn verreweg de meest gebruikte cholesterolverlagers. Ze remmen een enzym in de lever dat betrokken is bij de aanmaak van cholesterol. Daardoor daalt het LDL-cholesterol, soms met dertig tot vijftig procent.

Bekende statines zijn atorvastatine, rosuvastatine en simvastatine. Ze worden dagelijks ingenomen, vaak ’s avonds. Statines zijn al tientallen jaren in gebruik en er is veel onderzoek naar gedaan. Ze verlagen niet alleen het cholesterol maar verminderen ook direct het risico op een hartinfarct en beroerte, ongeacht het uitgangsrisico. Dat maakt ze voor veel patiënten een betrouwbare keuze.

Bijwerkingen komen voor maar zijn niet bij iedereen even heftig. De meest gemelde klacht is spierpijn. Meestal is die mild en verdwijnt ze na aanpassing van de dosis of overstap naar een andere statine. Serieuze bijwerkingen zijn zeldzaam maar bestaan. Bespreek klachten altijd met je arts. Stop niet zomaar op eigen houtje met de medicatie.

Andere cholesterolverlagers naast statines

Soms werken statines niet goed genoeg of verdraagt iemand ze slecht. Dan zijn er andere opties.

Ezetimib is een middel dat de opname van cholesterol uit de darm remt. Het wordt soms naast een statine gebruikt om het LDL verder te verlagen. Het kan ook alleen worden voorgeschreven aan mensen die statines niet verdragen.

Een nieuwere groep middelen zijn de PCSK9-remmers. Dit zijn injecties die het LDL-cholesterol sterk verlagen, soms met meer dan vijftig procent bovenop wat een statine al doet. Ze worden voorgeschreven aan mensen met een zeer hoog risico of met familiaire hypercholesterolemie, bij wie andere middelen onvoldoende resultaat geven. Omdat ze relatief duur zijn, gelden er strikte voorwaarden voor vergoeding.

Hartpatiënten Nederland ontvangt regelmatig vragen over deze nieuwere middelen. Mensen willen weten of ze in aanmerking komen en hoe ze dat gesprek met hun arts kunnen voeren. Onze informatielijn en ons lotgenotennetwerk helpen daarbij.

Hoe lang moet je cholesterolverlagers gebruiken?

Dit is een vraag die veel mensen bezighoudt. Het eerlijke antwoord is: voor de meeste mensen is het een behandeling voor de lange termijn, soms levenslang.

Cholesterol is voor een groot deel erfelijk bepaald. Je lever maakt het zelf aan, ongeacht wat je eet. Dat betekent dat zodra je stopt met de medicatie, je waarden vaak weer stijgen. Bij mensen die al een hartaanval hebben gehad of een zeer hoog risico hebben, is langdurig gebruik van cholesterolverlagers een bewuste en goed onderbouwde keuze.

Dat klinkt misschien zwaar. Maar veel mensen ervaren het na een tijdje als gewoon onderdeel van hun dagelijkse routine, net als tandpoetsen. Een man van zevenenvijftig jaar die zijn statine al tien jaar slikt, zegt het zo: ik denk er niet meer bij na. Het hoort er gewoon bij.

Medicijnen en leefstijl: het één vervangt het ander niet

Een misverstand dat we bij Hartpatiënten Nederland regelmatig tegenkomen, is dit: als ik medicijnen slik, hoef ik mijn leefstijl niet meer aan te passen. Dat klopt helaas niet.

Cholesterolverlagers werken het beste in combinatie met een gezonde leefstijl. Gezonde voeding, voldoende beweging, niet roken en matig alcoholgebruik versterken het effect van de medicatie. Ze verlagen ook andere risicofactoren zoals bloeddruk en gewicht, die de arts niet met een statine kan behandelen.

De medicijnen doen hun werk. Maar jij doet dat ook. Samen geven ze het beste resultaat.

Veelgestelde vragen over cholesterolverlagende medicijnen

Moet ik mijn cholesterol blijven controleren als ik al medicijnen gebruik?

Ja, zeker. Nadat je met medicatie bent gestart, controleert de arts na zes tot twaalf weken opnieuw je bloedwaarden. Zo ziet hij of de dosis goed is en of je waarden voldoende zijn gedaald. Daarna volgt controle meestal eens per jaar, tenzij er aanleiding is voor een hogere frequentie. Zorg dat je die afspraken niet overslaat.

Mag ik zomaar stoppen met mijn cholesterolverlager?

Nee, dat raden we sterk af. Stoppen met statines of andere cholesterolverlagers zonder overleg met je arts kan je risico op een hartinfarct of beroerte verhogen. Heb je last van bijwerkingen of twijfel je over de noodzaak van de medicatie? Bespreek dat dan altijd eerst met je huisarts of cardioloog. Er zijn vaak goede alternatieven of aanpassingen mogelijk.

Zijn er voedingsmiddelen die ik moet vermijden als ik statines gebruik?

Grapefruitsap is een bekende uitzondering. Het kan de werking van sommige statines, met name simvastatine en atorvastatine, versterken op een manier die niet altijd wenselijk is. Lees de bijsluiter van jouw specifieke medicijn goed door en vraag je apotheker om advies als je twijfelt. Verder zijn er geen strikte verboden, maar gezonde voeding blijft altijd belangrijk naast de medicatie.

Samen staan we sterker

Een diagnose van hoog cholesterol roept veel vragen op. Moet ik nu de rest van mijn leven pillen slikken? Wat betekent dit voor mijn hart? Die onzekerheid kennen wij bij Hartpatiënten Nederland maar al te goed. Dagelijks staan wij klaar voor mensen die vragen hebben over hun cholesterol, hun medicijnen of hun risico op hart- en vaatziekten.

Wij zijn er voor 1,7 miljoen hart- en vaatpatiënten en hun naasten in Nederland. Volledig onafhankelijk, volledig gratis toegankelijk. Dat lukt alleen dankzij mensen die ons steunen. Al vanaf 2,20 euro per maand draag je bij aan betrouwbare voorlichting, lotgenotencontact en een sterke stem voor hartpatiënten. Wil je dat doen? We zijn je oprecht dankbaar voor elke bijdrage.