Wanneer is je cholesterol echt te hoog?

Je hebt bloed laten prikken en de uitslag is binnen. De huisarts zegt dat je cholesterol aan de hoge kant is. Maar wat betekent dat precies? En wanneer is het écht een probleem? Veel mensen weten niet goed wat ze met die uitslag aan moeten. Begrijpelijk, want de grenswaarden zijn niet voor iedereen hetzelfde.

We leggen het je stap voor stap uit. Zonder ingewikkelde termen, maar wel met de informatie die je echt nodig hebt.

Wat zeggen de getallen op je uitslagformulier?

Bij een cholesterolmeting krijg je meestal meerdere waarden te zien. Het totale cholesterol is één getal, maar dat vertelt nog niet het hele verhaal. Minstens zo belangrijk zijn de afzonderlijke waarden voor LDL en HDL.

LDL staat voor low-density lipoprotein. Dit is het cholesterol dat zich kan vastzetten aan de wanden van je bloedvaten. Te veel LDL vergroot de kans op een hartinfarct of beroerte. HDL staat voor high-density lipoprotein. Dit type vervoert cholesterol terug naar de lever. Een hoger HDL-gehalte is juist gunstig.

Daarnaast meet de arts soms ook de triglyceriden. Dat zijn vetten in je bloed die meespelen bij het beoordelen van je totale risico op hart- en vaatziekten.

Welke grenswaarden hanteert de arts?

Er bestaat geen universele grens die voor iedereen geldt. Artsen kijken naar jouw totale risicoprofiel. Toch zijn er richtlijnen die als uitgangspunt dienen.

Voor de meeste mensen geldt dat een totaal cholesterol boven de 5 mmol/liter extra aandacht vraagt. Een LDL-waarde boven de 3 mmol/liter wordt bij mensen zonder extra risicofactoren al als verhoogd beschouwd. Bij mensen die al een hartaandoening hebben of diabetes, ligt de streefwaarde voor LDL vaak nog lager, soms onder de 1,8 mmol/liter.

Stel dat je vijfenveertig jaar bent, rookt en een vader hebt die op jonge leeftijd een hartinfarct kreeg. Dan beoordeelt de arts jouw cholesterolwaarden anders dan bij iemand van dezelfde leeftijd zonder die risicofactoren. De grens is dus altijd persoonlijk.

Wanneer spreek je van een verhoogd risico?

Cholesterol op zichzelf bepaalt niet alles. Het gaat om de combinatie van factoren die samen het risico op hart- en vaatziekten vormen. Artsen gebruiken hiervoor risicomodellen, zoals de SCORE2-tabel. Daarin tellen leeftijd, geslacht, bloeddruk, rookgedrag en cholesterol mee.

Mensen met een hoog totaalrisico krijgen sneller het advies om te starten met cholesterolverlagers, ook als hun LDL-waarde niet extreem hoog is. Iemand met alleen een licht verhoogd cholesterol en verder geen risicofactoren heeft misschien voldoende aan leefstijlaanpassingen.

Een praktisch voorbeeld: een vrouw van vijftig jaar met een LDL van 3,5 mmol/liter, geen andere aandoeningen en een gezonde leefstijl heeft een ander advies nodig dan een man van vijftig met hetzelfde LDL, overgewicht, hoge bloeddruk en een rokersverleden.

Zijn er vormen van hoog cholesterol die zwaarder wegen?

Ja. Er is een erfelijke aandoening die familiaire hypercholesterolemie heet. Bij deze vorm maakt het lichaam van nature te veel LDL-cholesterol aan. Dat heeft niets te maken met wat je eet of hoe actief je bent. Het zit in je genen.

Mensen met familiaire hypercholesterolemie hebben al op jonge leeftijd een sterk verhoogd LDL. Zonder behandeling loopt het risico op een hartinfarct flink op, soms al voor het veertigste levensjaar. In Nederland heeft naar schatting één op de tweehonderd mensen deze aandoening, maar velen weten het niet.

Herken je jezelf hierin, of hoor je vaker dat hart- en vaatziekten jong voorkomen in jouw familie? Bespreek dit dan met je huisarts. Vroeg opsporen en behandelen maakt een groot verschil.

Wat kun je zelf doen als je cholesterol te hoog is?

Goed nieuws: je bent niet machteloos. Leefstijl heeft een bewezen effect op je cholesterolwaarden. Kleine aanpassingen leveren samen een merkbaar resultaat op.

Begin met je voeding. Minder verzadigd vet helpt het LDL-cholesterol te verlagen. Denk aan minder vet vlees, minder boter en minder volle zuivelproducten. Kies vaker voor vis, noten, peulvruchten en producten met veel vezels, zoals havermout en volkorenbrood. Vezels helpen actief bij het afvoeren van cholesterol uit je lichaam.

Meer bewegen verhoogt je HDL-cholesterol. Dertig minuten matige beweging per dag, vijf dagen per week, is al voldoende. Dat kan wandelen zijn, fietsen of zwemmen. Stoppen met roken heeft bovendien een direct positief effect op zowel je cholesterol als je algehele hartgezondheid.

Als leefstijlveranderingen niet genoeg helpen, of als het risico te hoog is, kan de arts medicatie voorschrijven. Statines zijn de meest gebruikte cholesterolverlagers. Ze werken goed en worden door de meeste mensen goed verdragen.

Hoe blijf je cholesterol goed in de gaten houden?

Eén cholesteroltest zegt niet alles. Cholesterol fluctueert en de juiste beoordeling vraagt om herhaling. Vraag je huisarts hoe vaak jij je cholesterol moet laten controleren. Dat hangt af van je persoonlijke situatie.

Gebruik je cholesterolverlagers? Dan volgt de arts je waarden regelmatig, vaak na drie tot zes maanden bij aanvang van de medicatie en daarna jaarlijks. Heb je geen bekende risicofactoren en is je cholesterol normaal? Dan is een controle eens in de vijf jaar in de meeste gevallen voldoende.

Hartpatiënten Nederland ziet regelmatig dat mensen zich na een eerste normale uitslag geen zorgen meer maken. Maar het risicoprofiel kan veranderen, zeker als je ouder wordt, zwaarder wordt of minder beweegt. Blijf het gesprek met je arts aangaan.

Wat doet Hartpatiënten Nederland voor jou?

Hartpatiënten Nederland staat klaar voor iedereen met een hart- of vaatziekte of een verhoogd risico daarop. We bieden betrouwbare, onafhankelijke informatie, brengen lotgenoten met elkaar in contact en behartigen de belangen van 1,7 miljoen hart- en vaatpatiënten in Nederland.

Dit kunnen we alleen doen dankzij donaties. We ontvangen geen structurele subsidie. Met jouw steun blijven betrouwbare informatie, lotgenotencontact en belangenbehartiging voor iedereen toegankelijk.

Wil je ons helpen? Al vanaf 2,20 euro per maand draag je bij aan een gezonde toekomst voor hartpatiënten. Samen staan we sterker.