Nieuw onderzoek: langdurig melatoninegebruik mogelijk gelinkt aan hartfalen

De afgelopen tijd verschenen nieuwsberichten over onderzoek dat wijst op een mogelijk verband tussen langdurig melatoninegebruik en een verhoogd risico op hartfalen. Wat betekent dat precies? In dit artikel geeft neuroloog-somnoloog dr. Roselyne Rijsman, werkzaam bij het Slaapcentrum van HMC Westeinde, uitleg en zetten we de feiten over melatonine op een rij.

Melatonine

Melatonine is een hormoon dat het lichaam zelf aanmaakt. “De productie vindt plaats in de pijnappelklier, een klein kliertje diep in de hersenen”, legt Roselyne uit. “Die aanmaak wordt aangestuurd door de nucleus suprachiasmaticus. Dat is als het ware de dirigent van onze biologische klok. Het is gevoelig voor licht: als het donker wordt, krijgt je lichaam het signaal om melatonine te produceren, waardoor je slaperig wordt.” Melatonine zorgt er echter niet voor dat je direct in slaap valt, benadrukt ze. “Zie het als een seintje aan je lichaam die de deur open zet om het lichaam klaar te maken voor de slaap. Je lichaamstemperatuur daalt en processen die slaap mogelijk maken worden geactiveerd.”

Effect van supplementen 

Melatonine is te koop als supplement. “Maar let op: slaap is niet volledig afhankelijk van melatonine. Het kan een licht slaapbevorderend effect hebben, maar dat effect is beperkt: gemiddeld vallen mensen er maar zo’n 8 minuten eerder door in slaap en slapen ze iets meer dan 20 minuten langer. Ook zonder pijnappelklier is slaap aanwezig.” Ze vertelt dat verkeerd gebruik de biologische klok zelfs de verkeerde kant op kan sturen. “Dan word je juist later slaperig of op momenten waarop je dat niet wilt. Melatonine wordt gebruikt bij mensen met een biologische klokstoornis. Dan wordt het enkele uren voor de slaap ingenomen in een lage dosering. De juiste timing hang dus geheel af van het slaap-waakritme en dient nauwkeurig bepaald te worden. Voor veel mensen is een dosering van 0,3 tot 0,5 milligram voldoende. Hogere doseringen werken niet beter en kunnen het effect zelfs tegenwerken doordat melatonine te lang actief blijft in het lichaam.”

Nieuw onderzoek

Dat melatonine zo breed en vaak langdurig wordt gebruikt, roept de vraag op of dat gevolgen kan hebben voor de hartgezondheid. Uit nieuw onderzoek van American Heart Association bleek dat mensen die melatonine een jaar of langer gebruikten, bijna 90% meer kans hadden op hartfalen. Ook werden zij daarvoor ruim 3 keer zo vaak opgenomen en overleden zij binnen vijf jaar ongeveer 2 keer zo vaak. Roselyne plaatst daarbij een belangrijke kanttekening: “Dit onderzoek is een observatiestudie op basis van patiëntgegevens, waarbij zoveel mogelijk rekening is gehouden met verstorende factoren, maar deze niet volledig kunnen worden uitgesloten. Dat betekent dat we nog niet met zekerheid kunnen stellen dat melatonine de oorzaak is. Het blijft mogelijk dat andere factoren meespelen die niet zijn vastgelegd in de medische database.” In enkele studies wordt een licht bloeddrukverlagend effect van melatonine beschreven. “Maar ook die resultaten zijn wisselend”, zegt ze. “Er is dus geen bewijs dat melatonine het risico op hartproblemen verlaagt of schade aan het hart voorkomt. Wél weten we dat mensen met langdurige of toenemende slapeloosheid vaker hartproblemen hebben. Of slapeloosheid de oorzaak is, of dat beide problemen voortkomen uit dezelfde onderliggende factoren, is nog onduidelijk. Ook is niet bewezen dat het behandelen van slapeloosheid automatisch leidt tot een betere hartgezondheid. Wat wél helpt bij slapeloosheid, is cognitieve gedragstherapie.”

Effectieve adviezen

Cognitieve gedragstherapie richt zich op gedrag en gedachten rondom slaap. “Denk aan regelmaat in je slaapritme, overdag voldoende daglicht krijgen en vóór het slapengaan mentaal en fysiek tot rust komen”, vertelt Roselyne. “Daarnaast leer je de slaapkamer weer te associëren met slapen. Veel mensen met slapeloosheid liggen lang wakker in bed, waardoor de slaapkamer onbewust een plek wordt van wakker zijn en frustratie. Lukt inslapen niet? Ga dan even uit bed om iets rustgevends te doen, totdat de slaperigheid terugkomt. Ook overtuigingen als ‘ik moet acht uur slapen’ werken vaak averechts. De slaapbehoefte verschilt per persoon en er bestaat geen vaste norm die voor iedereen geldt.”

Stoppen met gebruik

Roselyne raadt aan melatonine niet als slaapmiddel te gebruiken. “Wees niet bang voor lichamelijke ontwenningsverschijnselen als je stopt met gebruik. Melatonine veroorzaakt geen verslaving en er is geen overtuigend bewijs dat slapeloosheid hierna erger wordt. De angst om slechter te gaan slapen kan wél de slaap beïnvloeden. In dat geval kan het helpen om het gebruik geleidelijk af te bouwen, al is daarvoor geen wetenschappelijke noodzaak. Bij aanhoudende slaapproblemen is het belangrijk goede slaapgewoonten aan te houden en samen met een arts te kijken naar de onderliggende oorzaak.”

Tekst: Julia Kroonen
Foto: Roselyne Rijsman

Dit artikel verscheen eerder in het Hartbrug Magazine.