Ongezonde voeding mogelijk duurder in 2026: dit kun je nu al laten liggen

De Europese Commissie komt binnenkort met een wetsvoorstel voor een belasting op voedingsmiddelen die veel vet, zout en suiker bevatten. Het doel: de strijd aangaan met hartaandoeningen. Waarom is dat nodig en wat zijn gezonde keuzes? Marianne Geleijnse, hoogleraar voeding en vaatziekten aan Wageningen University, legt het uit.

Vet

Volgens de Europese Commissie zijn hart- en vaatziekten met jaarlijks 1,7 miljoen sterfgevallen de belangrijkste doodsoorzaak in de Europese Unie. Dat voeding hierin een grote rol speelt, onderschrijft Marianne. “We zien bijvoorbeeld dat mensen die een hartinfarct hebben doorgemaakt, door hun voeding aan te passen al grote winst kunnen behalen op de lange termijn.” De Europese Commissie noemt vet, zout en suiker als de belangrijkste voedingsgerelateerde risicofactoren. “Het gaat daarbij wel specifiek om het type vet. De focus moet liggen op het verminderen van verzadigde vetten en transvetten. Dat heeft een gunstig effect op het LDL-cholesterol. Als dat daalt, neemt ook het risico op bijvoorbeeld aderverkalking af en daarmee het risico op toename van hartklachten. Zachte vetten en plantaardige oliën worden in verband worden gebracht met een betere hartgezondheid.”

Zout en suiker

Zout springt er als risicofactor voor Marianne duidelijk uit. “In Nederland eten we gemiddeld 9 gram zout per dag, terwijl de Gezondheidsraad adviseert om onder de 6 gram te blijven. Die overmaat is slecht voor de bloeddruk. Daarnaast veroorzaakt het schade aan de nieren en geeft het een verhoogd risico op aandoeningen als een beroerte.” Betekent dit dat je het zoutvaatje op tafel meteen moet verbannen? “Het maakt veel verschil of zout al in het product verwerkt zit of dat je er zelf controle over hebt. Houd je van zout? Strooi dan een beetje zelf in plaats van pakjes of zakjes uit de supermarkt. Dat kan er al voor zorgen dat je de helft minder zout binnenkrijgt.” Suiker ziet ze ook als belangrijke risicofactor. “Bij producten zoals frisdrank en bewerkte voeding krijg je in korte tijd veel toegevoegde suikers binnen. Dat zorgt voor snelle gewichtstoename, terwijl het geen voedingsstoffen oplevert die het lichaam nodig heeft. Die loze calorieën kunnen bovendien het risico op diabetes type 2 vergroten.”

Roken en alcohol

Het wetsvoorstel richt zich ook op tabak en alcohol. “Bij roken komen schadelijke stoffen het lichaam binnen die organen en bloedvaten aantasten”, vertelt Marianne. “En nee, vapen is geen veilig alternatief.” Ze adviseert ook met alcohol voorzichtigheid te zijn. “Het verhoogt de bloeddruk en met elk glas neemt het risico op kanker toe. Het maakt niet uit welke soort alcohol je drinkt: in allemaal zit dezelfde toxische stof, genaamd ethanol. Daarnaast neem je extra risico met drankjes waar veel suiker aan toegevoegd is, zoals mixdranken en cocktails. We weten dat bier bijdraagt aan gewichtstoename.” Volgens Marianne zijn er genoeg alternatieven. “Gefilterde koffie en thee zonder suiker zijn gunstig voor de hartgezondheid. Water, eventueel met een smaakje, en zuivel zoals karnemelk ook.”

Gezonde keuzes

Wat betekent dit voor je winkelmandje? “Op verpakkingen staat een uitgebreide voedingswaardetabel met calorieën, vetten, suikers en zout. Calorieën zijn lastig per product te beoordelen. Het gaat namelijk om het totale voedingspatroon.” Marianne raadt aan vooral naar het zoutgehalte te kijken: extra zout heeft je lichaam niet nodig. Wil je snel keuzes maken, dan kan de Nutri-Score helpen. “Deze geeft producten op basis van hun samenstelling een score. A is de gezondere keuze, E de ongezondste – bijvoorbeeld vanwege de meeste calorieën, suikers, verzadigde vetten en zout. Handig als hulpmiddel tijdens het boodschappen doen, maar laat het niet leidend zijn. Als je alleen eet uit één productgroep, heb je nog steeds geen gezond voedingspatroon. Het gaat om balans. Zo is een appel gezond, maar alleen appels eten vormt geen volwaardig voedingspatroon. De Schijf van Vijf helpt om die balans te houden.”

Liever laten liggen

Producten die je beter kunt vermijden zijn volgens Marianne kant-en-klare maaltijden. “Fabrikanten voegen hier vaak veel zout, suiker en ongezonde vetten aan toe om smaak te geven. Lees bij deze producten dus zeker het etiket, omdat je anders het risico loopt om met één maaltijd al over de zoutnorm te gaan.” Al zijn ze niet allemaal per definitie slecht: vers- of minimaal bewerkte pakketten vormen volgens Marianne een kleiner risico. “Het is belangrijk om bewust te zijn van wat je lichaam nodig heeft, want in de supermarkt word je continu verleid tot ongezonde keuzes. Een gezond voedingspatroon is een vorm van zelfzorg. De nieuwe wetgeving kan daarbij helpen én creëert een gelijk speelveld voor fabrikanten, waar uiteindelijk iedereen van profiteert.”

Tekst: Julia Kroonen
Afbeelding: Djanko

Dit artikel verscheen eerder in het Hartbrug Magazine.