Welk risico vormt drugsgebruik voor hartpatiënten?

In haar werk als SEH-arts ziet Femke Gresnigt regelmatig patiënten met ernstige hartproblemen na drugsgebruik. Dat vormde de aanleiding voor haar proefschrift, waaruit blijkt dat sommige middelen een groter risico voor hartproblemen vormen dan wordt gedacht. “De impact van diverse drugs op het hart is zeer onvoorspelbaar.”

Drugsgebruik en hartklachten

Femke vertelt dat hartklachten na drugsgebruik vooral worden gezien bij stimulerende middelen. “Cocaïne is een belangrijk voorbeeld, maar denk ook aan amfetamine, crystal meth en 4-fluoramfetamine. En vergeet de synthetische cathinonen niet, zoals 3-MMC en 4-MMC. Deze middelen zetten het lichaam in een voortdurende stressstand, waardoor je hart sneller gaat kloppen, je bloeddruk stijgt en het hart extra belast wordt.” Die belasting heeft gevolgen. “Doordat het hart harder moet werken, heeft de hartspier meer zuurstof nodig. Als de aanvoer van zuurstof tekortschiet, ontstaat zuurstofgebrek, wat kan leiden tot een hartinfarct.” Van alle stimulerende middelen noemt ze cocaïne als het meest risicovol. “Die vernauwt de bloedvaten die je hart van bloed moeten voorzien. Je hart krijgt daardoor minder zuurstof, terwijl het harder moet werken.” Zeker bij chronisch gebruik moet je oppassen, vertelt ze. “Cocaïne kan leiden tot versnelde aderverkalking en cardiomyopathie, een aandoening van de hartspier. Ook bij chronisch gebruik van MDMA kunnen hartklepafwijkingen ontstaan.” Dat verhoogde risico beperkt zich niet tot het moment van gebruik.

Verschillen in risico

Het opgewekte en alerte gevoel dat je van cocaïne krijgt, neemt na enkele uren af. Femke vertelt echter dat je uren tot dagen later nog risico loopt op een hartinfarct of ernstige hartritmestoornis. Ze zag het zelf in de praktijk. “Een dertigjarige man had op zaterdagnacht cocaïne gebruikt en ging op maandagochtend weer aan het werk – fysieke arbeid. Hij kreeg toen een ernstige hartritmestoornis, waarbij hij gereanimeerd moest worden. Zijn hart bleek gezond, de meest logische verklaring was het cocaïnegebruik.” Naast cocaïne waarschuwt Femke ook expliciet voor synthetische cathinonen, waaronder 3-MMC en 4-MMC. “Deze middelen worden vaak onderbelicht, terwijl ze uiteenlopende hartcomplicaties kunnen veroorzaken, waaronder hartritmestoornissen. Hier loop je al risico op bij eenmalig gebruik. Het risico neemt toe bij hogere doseringen en is het grootst kort na inname.” Minder risicovol voor het hart zijn volgens Femke cannabis en verdovende middelen. “Cannabis heeft wel in lage doseringen een stimulerend effect met ook risico’s op een hartinfarct en ritmestoornissen.” Verdovende middelen, zoals benzodiazepinen (slaapmiddelen), geven over het algemeen weinig hartcomplicaties. “Die kunnen wel zorgen voor een lagere hartslag en bloeddruk, maar meestal niet op gevaarlijk niveau.” Bij opioïden verschilt het effect per middel. “De meeste hebben weinig invloed op het hart. Het gebruik van methadon kan echter wel leiden tot ernstige hartritmestoornissen.”

Extra kwetsbaar

Stimulerende middelen zijn voor iedereen een risico, vertelt Femke, maar mensen met hartproblemen moeten extra opletten. “Heb je bijvoorbeeld kransslagaderverkalking, dan is de doorbloeding van het hart al beperkt. Gebruik je cocaïne, dan wordt dat probleem veel groter.” Ook medicijnen die de elektrische geleiding beïnvloeden kunnen hierbij een rol spelen. “Bij hartklachten gaat het bijvoorbeeld om amiodaron, maar denk ook aan antipsychotica, antidepressiva, sommige antibiotica en zelfs bepaalde antimisselijkheidsmiddelen”, legt Femke uit. “Veel van deze medicijnen beïnvloeden het herstelmoment van het hart na een samentrekking. Wordt dat herstel verstoord, dan vergroot dat de kans op gevaarlijke hartritmestoornissen.” Femke vertelt dat de combinatie van cocaïne en bètablokkers bekend staat als bijzonder risicovol. “Over synthetische cathinonen zoals 3-MMC en 4-MMC is nog relatief weinig bekend, maar juist daarom is het belangrijk om alert te zijn: we weten dat deze middelen uiteenlopende hartaandoeningen kunnen veroorzaken, van hartspierontsteking tot ritmestoornis tot hartinfarct.”

Bespreek drugsgebruik altijd

Wil je desondanks tóch drugs gebruiken, bespreek dan vooraf de risico’s met de arts, adviseert Femke. “MDMA, de werkzame stof in XTC, lijkt bijvoorbeeld een lager cardiovasculair risico te hebben dan cocaïne of synthetische cathinonen. Maar dat betekent niet dat het veilig is: daarvan zijn ook gevallen van acute hartdood beschreven.” Tijdens gebruik is het belangrijk alert te zijn op mogelijke hartklachten. “Let op pijn op de borst. En hartkloppingen, zeker als die plotseling ontstaan of heel snel en onregelmatig zijn. Schakel ook bij flauwvallen direct medische hulp in.” Tegelijkertijd ziet ze dat die symptomen lastig te herkennen zijn. “Veel drugs beïnvloeden je waarneming. Juist dat maakt gebruik extra verraderlijk.” Femke vertelt dat het daarom ook extra belangrijk is eerlijk te zijn tegen een arts over je drugsgebruik. “Het heeft veel invloed op je behandeling. Is bijvoorbeeld bekend dat je onder invloed bent van cocaïne, dan krijg je geen bètablokkers toegediend: dat is in combinatie met bijvoorbeeld cocaïne meer risicovol. En bij ontslag ga je vervolgens niet altijd naar huis met hartmedicatie: dat is niet nodig als de klachten zijn uitgelokt door drugsgebruik en je daarmee stopt.” Dat onderstreept hoe onvoorspelbaar de impact van drugs op het hart kan zijn en hoe belangrijk alertheid blijft, ook nadat het directe effect is uitgewerkt.

Tekst: Julia Kroonen
Foto: Femke Gresnigt

Dit artikel verscheen eerder in het Hartbrug Magazine.