Minder dik door een prik…

In de afgelopen jaren groeide Novo-Nordisk uit tot, in ieder geval gedurende enige tijd, het grootste bedrijf van Europa. Dit had en heeft te maken met de enorme populariteit van de door dit bedrijf ontwikkelde afvalmedicatie, de zogenaamde GLP-1 agonisten zoals liraglutide (Saxenda of Victoza) en semaglutide (Ozempic, Rybelsus of Wegovy). Wat zijn dit nou voor middelen? Zijn ze een volwaardig alternatief voor een gezonde leefstijl? Hebben ze relevante bijwerkingen? Dit zijn relevante vragen in een land waar meer dan de helft van de bevolking overgewicht en bijna 20 procent obesitas heeft.

GLP-1 agonisten zijn medicijnen die de werking van het menselijke hormoon glucagon-like-peptide-1 (GLP-1) nabootsen. Dit hormoon is een lichaamseigen verzadigingshormoon, dat als reactie op voedselinname in de darmen wordt geproduceerd. De afgifte van GLP-1 leidt onder andere tot een vertraagde maaglediging, een afgenomen eetlust en bovendien geeft het in de hersenen enige onderdrukking van het beloningscentrum. Ideaal dus, voor iemand met overgewicht die leeft in een wereld van overvloed (en in potentie ook voor andere verslavingen).

Daarnaast stimuleert GLP-1 de afgifte van insuline en remt het de afgifte van glucagon, waardoor energie (voornamelijk suikers) uit ons voedsel vanuit de bloedbaan in weefsels van ons lichaam worden opgenomen. GLP-1 werden daarom aanvankelijk ontwikkeld voor de behandeling van suikerziekte (type 2). In de interventie en navolgende cohortstudies viel echter op dat patiënten die deze medicijnen gebruikten opvallend veel gewicht verloren. Die observatie leidde ertoe dat een aantal farmaceuten deze medicijnen doorontwikkelde voor de behandeling van obesitas, dat inmiddels immers ook door de WHO tot een officiële ziekte was uitgeroepen.

In een aantal grote placebogecontroleerde onderzoeken bleek dat de GLP-1 agonisten gemiddeld tot 10-15 procent gewichtsverlies leiden, met uitschieters tot meer dan 25 procent. Bovendien gaven ze een betere glycemische instelling (beter ingestelde suikerziekte) en bovendien een vermindering van cardiovasculaire uitkomsten zoals hartinfarcten, beroertes, sterfte door hart- en vaatziekten en ook tot een afname van de totale sterfte met meer dan 10 procent (die overigens weer geheel verklaard werd door de afname in CV-sterfte). Verder bleken de GLP-1’s ook te leiden tot een verbeterde nierfunctie, een afname van leververvetting, een afname van longaanvalen (COPD-exacerbaties), een afname van ernstige slaapstoornissen (apneus/OSAS), een afname aan spier- en gewrichtsklachten, een lagere kans op Alzheimer en dementie en tot een toename van de vruchtbaarheid. Kortom, een wondermiddel. Nou ja, deze studies tonen natuurlijk vooral heel erg duidelijk aan hoe ongezond het is om ernstig overgewicht te hebben. En wat mij betreft dus ook hoe bizar (lees: belachelijk) het is dat de overheid zich uit angst om zelf (te) betuttelend te zijn, zich door hun stemmers laat betuttelen om hier geen passendere maatregelen tegen te treffen, zoals bijvoorbeeld een suikertax, een verbod op reclame voor ongezonde voedingsmiddelen voor kinderen of het stimuleren van gezonder gedrag. Maar goed, GLP-1’s werken dus wel. Maar hebben ze ook nadelen?

De meest voorkomende bijwerkingen zijn misselijkheid, braken en diarree. En sommige mensen vinden het ook ronduit vervelend dat ze minder zin (en plezier) in eten hebben. Bovendien zorgen GLP-1’s weliswaar voor verminderde eetlust, maar wakkeren ze geen gezondere leefstijl aan. En daar zit een belangrijke crux. Om die reden worden de GLP-1’s in Nederland dan ook niet zomaar door de zorgverzekeraar vergoed. Je moet eerst tenminste een jaar een zogenaamde Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI) hebben gevolgd waarin je leert wat gezond eten is. Immers, afvallen en ondertussen alleen minder fastfood eten zal uiteindelijk veel minder effectief zijn voor een goede gezondheid dan afvallen en ondertussen je dieet omvormen van een snackbar naar een oerdieet. En dat laatste, daar helpt die GLI bij. Bovendien is de kans dat je ooit weer kunt stoppen met het gebruik van een GLP-1 bij het doorconsumeren van fastfood een utopie, terwijl dat bij aanpassing van de leefstijl door zowel dieetverandering als meer te gaan bewegen wel een realistisch perspectief is. Want het is belangrijk om te weten dat overgewicht écht een vervelende en meestal chronische ziekte is, waar je ook na te zijn afgevallen, ‘last’ van kunt houden. Zo zit er in je vetcellen, die een levensduur van gemiddeld 7 jaar hebben, een soort geheugen waardoor ze heel graag weer hun oude ‘vorm/maat’ aannemen. Voor mensen die afvallen is het daardoor extra moeilijk om niet opnieuw aan te komen. Dat zou je dan kunnen oplossen met levenslang GLP-1 te blijven prikken, maar dat kan ook lukken door je eetpatroon om te gooien en (veel meer) te gaan bewegen tot wel het dubbele (= 300 minuten per week) van wat een ‘normaal’ persoon (150 minuten per week) nodig heeft. Tussentijdse dooddoener: het allergezondste is dus om simpelweg nooit te zwaar te worden… (al is dat in onze obesogene omgeving helaas weer niet zo simpel). Verder is niet elke vorm van gewichtsverlies gewenst. Wie wil afvallen wil zijn/haar vet kwijt en liefst geen spiermassa inleveren, want die spiermassa heb je juist op hogere leeftijd weer nodig om ten eerste insulinegevoelig en ten tweede niet-valgevaarlijk te blijven. En in verschillende studies blijkt dat tot wel 25 procent van het gewichtsverlies door GLP-1’s bestaat uit het verlies van ‘lean-mass’ oftewel verlies van weefsel anders dan vet, waaronder spiermassa. Ook om die reden is die GLI dus uiterst belangrijk, want daar leer je ook wat je kunt eten (meer eiwitten) om dat spiermassaverlies (sarcopenie) deels te voorkomen. En dat er nog andere manieren zijn om sarcopenie tegen te gaan (lees: meer bewegen, en idealiter door die twee te combineren).

Tot slot wil ik jullie niet onthouden dat ik tijdens mijn promotie-onderzoek naar het Oerdieet ontdekte dat het mensen die meededen aan onderzoek naar ons Oerdieet in verschillende studies ‘niet lukte om niet af te vallen,’ terwijl ze van ons juist zoveel mochten eten als ze wilden (ad libitum zoals dat wetenschappelijk heet). Ofwel, ook het Oerdieet werkt als een GLP-1 agonist: eetlustremmend door een verhoogd verzadigingsgevoel en een vertraagde maaglediging (lees: veel vezels). Koop dus vooral snel allemaal mijn boek, het Oerdieet, zodat ik de rijkste man van Europa kan worden, dan kan ik misschien nog wat veranderen in deze wereld…

Tekst: Remko Kuipers
Afbeelding: Remko Kuipers

Dit artikel verscheen eerder in het Hartbrug Magazine.