Gynaecologie en latere hartproblemen

De menstruatiecyclus, zwangerschap en overgang los van de hartgezondheid zien? Dat kan niet, zegt Chahinda Ghossein. Chahinda is cardiologe bij Erasmus MC en Jessa Ziekenhuis te Hasselt en leidt een onderzoeksgroep naar hart- en vaatziekten bij vrouwen en diversiteit. Ze vertelt dat gynaecologie inzicht kan geven in het latere risico op hart- en vaatproblemen.

De zwangerschap als stressproef

De zwangerschap is voor het hart een stevige stress-
test, vertelt Chahinda. “Tijdens de zwangerschap ontwikkelt het lichaam in korte tijd naast een baby, een compleet nieuw orgaan: de placenta. Beide moeten voortdurend van zuurstof en voedingsstoffen voorzien worden.” Om dat allemaal te kunnen rondpompen, maakt het lichaam tot wel 30 à 40 procent meer bloed aan. “Het hart moet dat extra volume verwerken en gaat sneller en krachtiger pompen, waardoor het zich tijdelijk aanpast en van vorm verandert. Het hart van een zwangere vrouw lijkt daardoor op dat van een topsporter.” Wanneer de bloedvaten te stijf zijn of het hart de extra belasting niet aankan, kunnen er tijdens de zwangerschap complicaties ontstaan. Denk aan zwangerschapshypertensie, pre-eclampsie (zwangerschapsvergiftiging), groeivertraging van de baby, placenta-insufficiëntie of zelfs herhaalde miskramen. “Dat zijn signalen dat de stresstest niet goed is doorstaan,” legt Chahinda uit. “Het wijst erop dat hart en vaten kwetsbaar zijn – en dat vrouwen later in hun leven een hoger risico op hart- en vaatziekten hebben.”

Stille sluipfase

Chahinda vertelt dat de hartklachten vaak 15 tot 20 jaar later pas ontstaan. “Maar aderverkalking, beginnend hartfalen of beschadiging van de kleine bloedvaatjes begint vaak jaren eerder. Daar merk je vaak niets van, terwijl het dan goed te behandelen is. Zodra je wél klachten krijgt, zijn die vaak chronisch en ben je te laat.” Zo waarschuwt ze voor de ‘stille sluipmoordenaar’: een langdurig verhoogde bloeddruk. “Je voelt er meestal niets van, maar ondertussen raken je vaten beschadigd en wordt je hartspier steeds stijver en dikker.” Die verhoogde kans op latere hart- en vaatproblemen raakt niet alleen de moeder. Ook het kind kan later een iets hoger risico hebben. Dat begint al vóór de bevruchting, legt Chahinda uit. “De levensstijl en gezondheid van beide ouders spelen een rol in hoe het lichaam van het kind zich ontwikkelt. Wat er tijdens de zwangerschap gebeurt kan die ontwikkeling verder beïnvloeden.” Uit onderzoek blijkt dat kinderen van moeders met zwangerschapscomplicaties later iets vaker een hogere bloeddruk hebben en soms een paar punten lager scoren op testen voor denken en leren. “Dit laat zien hoe gebeurtenissen tijdens een zwangerschap kunnen doorwerken op de latere gezondheid”, vertelt Chahinda. “Ook later in het leven kunnen veranderingen in het vrouwenlichaam invloed hebben op hart en vaten – bijvoorbeeld tijdens de overgang.”

De overgang

In de overgang krijg je te maken met een daling van oestrogenen, legt Chahinda uit. “Voor de menopauze beschermen deze hormonen het lichaam: ze houden de bloeddruk lager, het cholesterol gunstiger en de vaten soepel. Maar na de menopauze valt die bescherming weg.” Dat heeft gevolgen: maar liefst de helft van de vrouwen heeft na de menopauze een hoge bloeddruk zonder dat door te hebben. Tegelijkertijd ziet ze dat hartklachten in deze fase niet altijd herkend worden. “Vermoeidheid, misselijkheid, kortademigheid of buikklachten worden snel toegeschreven aan hormonale veranderingen. Maar dat kan ook een vorm van een hartinfarct zijn waarbij de kleine kransslagvaten betrokken zijn.” Zelf duidelijk onderscheid maken tussen hormonale en hartgerelateerde klachten is volgens haar lastig. “Krijg je plotseling klachten? Trek dan altijd aan de bel.” Die verwarring tussen hormonen en hartklachten speelt niet alleen in de overgang. Ook de menstruatiecyclus kan vragen oproepen. “Als deze onregelmatig is, kan dat wijzen op een hormonale disbalans, bijvoorbeeld PCOS – polycysteus-ovariumsyndroom. En dat geeft wél een hoger risico op hartproblemen. Of vrouwen tijdens de menstruatie zelf meer last kunnen hebben van hartklachten, wordt momenteel nog onderzocht.

Hartklachten terugleiden naar gynaecologie

Hartklachten precies terugleiden naar gynaecologie is niet zo makkelijk, benadrukt Chahinda. “Hart- en vaatziekten ontstaan vrijwel nooit door één enkele oorzaak. Het gaat om een opeenstapeling van factoren: genetische aanleg, leefstijl en de mate waarin iemand gevoelig is voor risico’s. Daarom is het verstandig om je bloeddruk en cholesterol te laten controleren als je complicaties had tijdens de zwangerschap, een onregelmatige menstruatie ervaart of richting de menopauze gaat. Het betekent niet dat huidige hartproblemen hierdoor komen, maar het zijn wél belangrijke puzzelstukjes. Neem je ze vroegtijdig mee, dan kunnen we problemen eerder opsporen – en soms zelfs voorkomen.” Daarnaast blijft de basis onveranderd: een gezonde leefstijl helpt altijd. “Let op je gewicht, eet gevarieerd en blijf bewegen”, benadrukt ze.

Tekst: Julia Kroonen
Foto: Chahinda Ghossein

Dit artikel verscheen eerder in het Hartbrug Magazine.