Juiste medicatie is van levensbelang bij hartfalen

Nederland telt zo’n half miljoen mensen met hartfalen van wie naar schatting bij de helft de diagnose hartfalen nog niet gesteld is. Deze ernstige aandoening gaat gepaard met een grote impact op de kwaliteit van leven. Zowel van de mensen met hartfalen zelf als hun naasten. Meer dan de helft van de mensen die lijden aan hartfalen overlijdt binnen vijf jaar na de gestelde diagnose. Vroege herkenning en optimale behandeling zijn daarom van groot belang.

Zo’n behandeling is er. Een combinatie van vier groepen medicijnen – de zogeheten ‘vierpijlertherapie’ – leidt tot een betere kwaliteit van leven en minder ziekenhuisopnames. Dit geldt voor een groep hartfalen-patiënten met een verminderde pompfunctie. Toch krijgt een aanzienlijk deel van de patiënten deze behandeling niet. Volgens cardioloog Robert van der Boon van het Erasmus MC komt dat onder meer door andere aandoeningen, zorgen over bijwerkingen en een gebrek aan bewustzijn over het belang van een volledige therapie bij zowel zorgprofessional als patiënt.

Hoeksteen

Veel mensen met hartfalen gebruiken niet alle vier de medicijnen die samen de optimale behandeling vormen, legt Van der Boon uit. “Medicatie vormt de hoeksteen van de behandeling bij hartfalen”, aldus de Rotterdamse cardioloog. Wanneer er sprake is van verminderde pompfunctie van het hart is die behandeling volgens Van der Boon op vier pijlers gebaseerd, in de vorm van vier verschillende medicijnen. Het gaat om RAAS-remmers, zoals ACE-remmers of ARNI’s, die onder andere de bloeddruk verlagen en de belasting van het hart verminderen. Bètablokkers zorgen ervoor dat het hart rustiger en efficiënter werkt, door de hartslag te verlagen en het hart te beschermen tegen overmatige stimulatie. MRA’s – mineralocorticoïdreceptor-antagonisten – remmen de schadelijke effecten van het hormoon aldosteron en ondersteunen de vochthuishouding. En tot slot zijn er de SGLT2-remmers, oorspronkelijk ontwikkeld als medicatie voor suikerziekte, maar inmiddels bewezen effectief bij hartfalen, onder andere door verbetering van de nierfunctie en vermindering van vochtophoping.

Combinatie

Juist de combinatie zorgt voor een krachtig effect: patiënten hebben minder klachten, komen minder vaak in het ziekenhuis en leven gemiddeld langer. Toch blijkt in de praktijk dat veel mensen deze volledige behandeling niet krijgen. “Dat kan verschillende oorzaken hebben, zoals last hebben van bijwerkingen, een verminderde nierfunctie of het gebruik van andere medicijnen vanwege bijkomende aandoeningen. Die terughoudendheid is begrijpelijk, maar juist daarom is het belangrijk om als zorgprofessional samen met de patiënt zorgvuldig te kijken wat wél mogelijk is – en waar nodig extra uitleg te geven over het belang van een optimale behandeling.”

Maatwerk

Maatwerk is essentieel bij de behandeling van hartfalen, benadrukt Van der Boon. “Iedere patiënt is anders, en dat vraagt om een persoonlijke benadering. Niet iedereen reageert hetzelfde op medicijnen – wat voor de één goed werkt, kan bij een ander minder effect hebben of minder goed verdragen worden. Daarom is het belangrijk dat we in gesprek gaan met patiënten, uitleg geven, en samen zoeken naar de best passende combinatie.”

Kwaliteit van leven

“Ons doel is mensen de vier medicijnen voor te schrijven, in de hoogst mogelijke dosering – maar dat lukt niet altijd”, gaat Van der Boon verder. “Dat maakt maatwerk nodig. Sommige patiënten voelen zich op dat moment goed en vragen zich af waarom ze aanvullende medicatie nodig zouden hebben. Dan nemen we de tijd om uit te leggen dat hartfalen een chronische en progressieve aandoening is. De behandeling is er niet alleen op gericht om klachten nú te verminderen, maar juist ook om de achteruitgang op de langere termijn af te remmen. We zeggen dan: ik snap dat het nú goed gaat, maar we willen dat zo lang mogelijk goed houden.”

Deltaplan Hartfalen

“Juist omdat 50 tot 60 procent van de mensen na de diagnose hartfalen binnen vijf jaar overlijdt, is een goede instelling van de medicatie nodig. Het is bovendien belangrijk dat mensen zich daarvan bewust zijn. Om hartfalen aan te pakken is daarom het Deltaplan Hartfalen opgezet, gefinancierd door de Hartstichting, het Netherlands Heart Institute en netwerkorganisatie Dutch CardioVascular Alliance. Dit initiatief richt zich op het verbeteren van de herkenning en behandeling van hartfalen en de organisatie van hartfalenzorg – met als doel de ziektelast te verlagen en de kwaliteit van leven van patiënten te verbeteren.”

Van der Boon’s collega Brugts is een van de aanjagers van onderzoek naar de medicatie en zorg rond hartfalen. In 2016 was hij betrokken bij studies naar de vraag hoe en op welke manier medicatie wordt voorgeschreven bij hartfalen. Die resultaten zijn nu bekend, maar er komt ook een vervolgstudie. “Die gaat er over hoe we patiënten meer onderdeel kunnen maken van de behandeling middels educatie en spiegelinformatie”, aldus Van der Boon. “Veel patiënten weten wel dát ze medicijnen slikken, maar niet altijd wat de gewenste dosering is of welke middelen nog ontbreken,” legt Van der Boon uit. “Door die informatie inzichtelijk te maken, kunnen patiënt én zorgverlener samen beter het gesprek voeren over wat nodig is – en hoe we samen tot de best mogelijke behandeling komen van de ’vierpijlertherapie’ die zo belangrijk is.”

Symptomen

Veel mensen weten niet dat ze aan hartfalen lijden, omdat de klachten vaak geleidelijk ontstaan en niet altijd direct met het hart in verband worden gebracht. Typische symptomen zijn onder andere kortademigheid (vooral bij inspanning of plat liggen), vermoeidheid, verminderde inspanningstolerantie en vochtophoping – bijvoorbeeld zichtbaar als dikke enkels of benen. Bij twijfel is het verstandig om contact op te nemen met de huisarts.

Er zijn grofweg twee vormen van hartfalen. Bij de ene is de pompfunctie van het hart duidelijk verminderd. Voor die groep is de ’vierpijlertherapie’ van belang. Bij de andere vorm lijkt de pompkracht nog normaal, maar is de hartspier verdikt en minder soepel, waardoor het hart zich niet goed met bloed kan vullen. In beide gevallen krijgt het lichaam uiteindelijk onvoldoende zuurstofrijk bloed. De klachten zijn vaak vergelijkbaar en beide vormen vragen om een nauwkeurige diagnose en behandeling.

Tekst: Henri Haenen
Foto: Robert van der Boon

Dit artikel verscheen eerder in het Hartbrug Magazine.