Dít wist je nog niet over de aortaklep

Bij gezonde mensen opent de aortaklep als het hart samenknijpt, waardoor zuurstofrijk bloed naar de aorta en vervolgens het hele lichaam wordt gebracht. Bij mensen met een klepafwijking functioneert de aortaklep niet goed en is een operatie soms noodzakelijk. Cardiothoracaal chirurg Shokoufeh Cheheili Sobbi aan het woord.  

Wat is de functie van de aortaklep?

“Het hart is een grote spier en bestaat uit een linker- en rechterkant. Beide kanten bestaan uit twee delen, namelijk de boezems en kamers. Het hart heeft in z’n geheel vier kleppen, waarvan de aortaklep er één is en tussen het hart, de linkerkamer en de grote lichaamsslagader – de aorta – in zit. De aortaklep opent zich steeds als het hart samenknijpt en zorgt ervoor dat zuurstofrijk bloed via de aorta naar het hele lichaam wordt vervoerd. Om te voorkomen dat het bloed terug naar het hart stroomt, sluit de klep vervolgens weer.”

Welke klepafwijkingen bestaan er?

“Allereerst hebben we aortaklepstenose, waarbij de aortaklep vernauwd is, vaak doordat deze niet goed opent. Een andere afwijking is aortaklepinsufficiëntie, waarbij de aortaklep vaak lekt, omdat deze niet goed sluit. Beide afwijkingen kunnen ernstige gevolgen voor het hart met zich meebrengen, zoals hartfalen. Ook kunnen ze op den duur veel klachten geven, zoals benauwdheid, pijn op de borst, flauwvallen, duizeligheid en ritmestoornissen.”

Zijn dit altijd aangeboren afwijkingen?

“We kennen inderdaad aangeboren afwijkingen, wat soms te maken heeft met een genetische factor. De aortaklep bestaat normaal gesproken uit drie klepbladen, maar sommige mensen worden met een één- of tweedelige klep geboren. Bestaat de aortaklep uit twee in plaats van drie delen, kan deze sneller gaan verkalken, vernauwen of lekken. Maar er zijn ook klepafwijkingen die in de loop der jaren kunnen ontstaan. Verkalking van de klepbladen ontstaat bijvoorbeeld door veroudering.”

Wat zijn mogelijke operaties bij een aortaklepafwijking?

We proberen in eerste instantie altijd de eigen klep te repareren, maar lukt dit niet, wordt deze vervangen. Als de klepbladen nog intact zijn, wat soms het geval is bij een lekkage, kunnen we de eigen klep repareren – afhankelijk van de oorzaak van de lekkage. Bij aortaklepvernauwing door verdikte klepbladen of verkalking moet de klep worden vervangen. We hebben hiervoor meerdere methoden. De conventionele methode is de openhartoperatie, waarbij de borst wordt opengemaakt, de verkalkte klep eruit wordt gehaald en er een nieuwe klep wordt geplaatst. We kunnen dit ook minimaal invasief doen, dus door niet het hele borstbeen, maar alleen het bovenste stukje open te maken om bij de aorta te komen. Daarnaast kunnen we met een kijkoperatie tussen de ribspieren of via een robot bij het hart komen en op die manier de nieuwe klep inbrengen, zonder dat het borstbeen wordt opengemaakt. Verder doen we de afgelopen jaren bij een geselecteerde groep patiënten veel TAVI-operaties, waarbij de nieuwe klep gevouwen in een buis, een katheter, via andere bloedvaten wordt ingebracht. De klep komt dan in de aorta terecht, wordt opgeblazen en duwt de eigen klep van de patiënt opzij. Vaak kiezen we ervoor om dit via de lies te doen, maar het kan bijvoorbeeld ook via de punt van het hart of het bloedvat van het sleutelbeen. Dit doen we vooral bij oudere patiënten, omdat de herstelprocedure korter en gemakkelijker is dan bij een openhartoperatie. Een openhartoperatie geeft daarentegen betere langdurige effecten voor de patiënt.”

Welke soorten aortakleppen zijn er?

“Allereerst hebben we de mechanische klep, bijvoorbeeld gemaakt van metaal. Deze gaat levenslang mee. De andere klep is biologisch, gemaakt van het hartzakje van een rund of varken. Deze gaat tien tot twintig jaar mee en moet daarna opnieuw worden vervangen. Het nadeel van de mechanische klep is dat mensen levenslang sterke bloedverdunners moeten slikken en onder behandeling blijven staan bij de trombosedienst. Bij de biologische klep is dit niet het geval. Patiënten boven de 60 of 65 jaar adviseren we vaak een biologische klep. Het weefsel wordt naarmate we ouder worden namelijk fragieler, waardoor sneller bloedingen kunnen ontstaan. Ook het risico op vallen wordt dan groter en daarmee ook het risico op een bloeding.”

Hoe groot is de slagingskans?

“Heel groot, al brengt iedere operatie mogelijke risico’s met zich mee. Bij de TAVI-operatie kan er bijvoorbeeld ergens kalk loslaten, wat kan zorgen voor een beroerte. Ook kan in het bloedvat tussen de lies en het hart een gaatje ontstaan, dat vervolgens een bloeding veroorzaakt. Toch zien we dat gelukkig zelden. Bij een openhartoperatie zijn er minder risico’s voor bijvoorbeeld een beroerte, doordat de aorta wordt opengemaakt en we een klem op de aorta zetten. Tijdens deze operatie gebruiken we een hart-longmachine, die de werking van het hart en de longen tijdens de operatie overneemt. Bij het openmaken van de aorta kunnen we direct ook alle kalk verwijderen.”

Worden deze operaties in het hele land gedaan?

“Het vervangen van de aortaklep door het borstbeen open te maken is iets wat alle hartchirurgen in ons land kunnen, maar een kijkoperatie via de ribben kan nog niet iedereen. De specialisten die deze kijkoperatie uitvoeren, zijn bijvoorbeeld dr. Peyman Sardari Nia in Maastricht en dr. Mohamed Bentala in het Amphia Ziekenhuis in Breda. De robotoperatie doen we in Nederland nog niet veel, wat deels te maken heeft met de licentie van de robot in Europa. Ik verwacht dat we in 2026 meer robotoperaties kunnen gaan uitvoeren.”

Is de keuze voor de operatie afhankelijk van de leefstijl van de patiënt?

“De keuze voor de operatie heeft met veel factoren te maken: de oorzaak van het niet goed functioneren van de aortaklep, de leeftijd van de patiënt, comorbiditeit, therapietrouw en eventuele eerdere operaties aan het hart. Leefstijl speelt ook zeker een rol. Roken heeft bijvoorbeeld veel negatieve effecten en beïnvloedt de wondgenezing. Over het algemeen geneest het borstbeen bij een openhartoperatie heel goed, maar als mensen forse rokers zijn en na de operatie veel hoesten door bijvoorbeeld COPD of andere longafwijkingen, is er meer risico op een ontsteking of infectie van het borstbeen. Dat nemen we mee in onze afweging voor de operatie. Het hartteam, een team van specialisten bestaande uit cardiologen en hartchirurgen, is de belangrijkste stap om een indicatie te stellen en de juiste behandeling voor de patiënt te kiezen. In Nederland zijn onze hartteams gelukkig vergevorderd.”

Heeft de patiënt zelf ook invloed op deze keuze?

“Absoluut. Nadat we de patiënt in het hartteam hebben besproken en eventueel aanvullende onderzoeken hebben gedaan, worden de mogelijkheden doorgenomen. De patiënt heeft daar zelf ook iets over te zeggen, al bieden wij naar onze mening de beste optie voor de patiënt. Toch komt het wel eens voor dat een patiënt bijvoorbeeld liever geen openhartoperatie wil ondergaan. Wij proberen dan altijd te kijken of de argumenten reëel zijn en we in samenspraak met de patiënt tot de beste behandeling kunnen komen. De patiënt is uiteindelijk baas over zijn eigen lichaam, maar het doel van de operatie is en blijft het veilig vervangen van de klep en ervoor zorgen dat de nieuwe klep zo lang mogelijk functioneert.”

Hoe belangrijk is de periode voor en na de operatie?

“Heel belangrijk. We proberen de patiënt allereerst zo goed mogelijk voor te bereiden. Als de aortaklep niet met spoed moet worden vervangen, verwijzen we de patiënt door naar een fysiotherapeut voor oefeningen en adviseren we om te stoppen met roken, ten minste twee weken voor de operatie. Ook adviseren we soms om af te vallen. Na de operatie geldt dit ook. Voor een goed herstel van het borstbeen of de wond krijgen patiënten adviezen met betrekking tot wat ze de eerste zes weken wel en niet mogen doen. De patiënt moet in de herstelperiode ook echt zijn eigen verantwoordelijkheid nemen. Het revalidatietraject is bijvoorbeeld van groot belang, zowel fysiek als mentaal. Ook het vertrouwen in het eigen lichaam komt hier aan bod. Is dit achter de rug, kan de patiënt proberen zijn leven weer op te pakken, als het goed is met veel minder klachten dan voorheen.”

Tekst: Laura van Horik
Foto: Endoscopische vervanging van de aortaklep door Dr. Mohamed Bentala van het Amphia Ziekenhuis in Breda

Dit artikel verscheen eerder in het Hartbrug Magazine.