Alles over omleidingsoperaties

Vernauwde of afgesloten kransslagader? Dan kan er een omleidingsoperatie nodig zijn. Daarvoor bestaan meerdere methoden. Cardiothoracaal chirurg Shokoufeh Cheheili Sobbi licht ze graag toe. “Per patiënt wordt gekeken welke behandeling het beste resultaat geeft.”

Het hart is de motor van het lichaam en zorgt ervoor dat zuurstofrijk bloed en voedingsstoffen naar de rest van het lichaam worden gebracht. Alles, van hoofd tot tenen, heeft tenslotte bloed nodig om te kunnen functioneren. “Het hart is een grote spier en heeft zelf net zo goed zuurstof en bloed nodig om z’n werk te kunnen doen. Het hart heeft dan ook kransslagaderen: bloedvaten die het bloed naar alle hartspiercellen brengen. Vaak bevinden zich aan de linker- en rechterkant van het hart de grote slagaderen, die je zou kunnen vergelijken met een boom. Ze beginnen groot, met een dikke stam, en vertakken zich richting de uiteinden.”

File

Normaal gesproken stroomt er dus bloed door de kransslagaderen, maar bij sommige mensen ontstaan door verkalking of andere ziekten vernauwingen of komen de kransslagaderen zelfs helemaal dicht te zitten. “Bij een vernauwing stroomt er te weinig bloed doorheen. De delen van het hart die afhankelijk zijn van deze kransslagaderen kunnen dan minder goed functioneren en uiteindelijk zelfs afsterven. Dat kan betekenen dat de hartfunctie achteruitgaat en patiënten zelfs in een reanimatiesetting terecht kunnen komen.” Dan kan een omleidingsoperatie nodig zijn. Je kunt dit zien als een file, legt ze uit. “Ontstaat er een file in het verkeer, probeert de bestuurder een andere route te vinden om op de plaats van bestemming te komen. Hetzelfde geldt als een kransslagader vernauwd is of dichtzit: het bloed wordt dan via een andere route, de omleiding, naar het hart gebracht.”

Lichaamseigen ader

Dit wordt gerealiseerd door een slagader uit de linker- of rechterborst, de arm of het been te gebruiken, legt ze uit. “Welk bloedvat wordt gebruikt, is afhankelijk van de patiënt en de vernauwde kransslagader. Het is dus niet zo dat we standaard een bloedvat uit de borst, de arm of het been gebruiken, maar we kijken echt naar wat het beste bij de anatomie, leeftijd en het geslacht van de patiënt past.” De plek waar deze ader wordt weggehaald, wordt dan op andere manieren van bloed voorzien. “Het lichaam kan dit missen, omdat er andere bloedvaten zijn die de werking van de verwijderde (slag)ader overnemen. Kiezen we voor een bloedvat van de arm, testen we dit eerst. De arm heeft namelijk twee bloedvaten die het bloed naar de hand brengen. We kijken dan of de andere slagader van de arm de werking goed kan overnemen.”

Iets dat ze vaak terugkrijgt van patiënten, is dat ze niet begrijpen wat er met de vernauwde kransslagader zelf gebeurt. “Die kransslagader blijft gewoon op z’n plek zitten. De omleiding die we maken, dus het nieuwe bloedvat dat we op de kransslagader zetten, plaatsen we voorbij de vernauwing. Daardoor kan het bloed weer richting het hart stromen.”

Hart-longmachine

Bij een omleidingsoperatie kan gebruik worden gemaakt van de hart-longmachine. De naam zegt het al: een machine die de werking van het hart en de longen van de patiënt overneemt. “We leggen het hart stil met een speciaal medicijn en kunnen vervolgens de operatie uitvoeren. Dit werkt heel veilig en prettig. Het lichaam krijgt zo zuurstofrijk bloed via de hart-longmachine. Zuurstofarm bloed stroomt vanuit de patiënt naar de hart-longmachine, waar het bloed van zuurstof wordt voorzien. Vervolgens gaat het zuurstofrijke bloed terug naar de patiënt.” Een andere techniek is opereren op een kloppend hart, zónder de hart-longmachine. “We opereren dan met een speciaal apparaat, dat enkel een klein deel van het hart stillegt. Dit is het deel rondom één kransslagader, voor het maken van de omleiding. Je moet je voorstellen dat we ongeveer dertien hechtingen op een kransslagader zetten, die soms maar 1,25 tot 1,5 millimeter groot zijn. Opereren zonder hulpmiddelen kan dus lastig zijn.”

Robotoperatie

Sinds een jaar of tien worden er ook robotoperaties gedaan. In plaats van opereren via het borstbeen wordt het bloedvat van de linker- en/of rechterborst er met een robot uit gehaald en wordt een kleine opening onder de linkerborst gemaakt. “Zo komen we bij het hart terecht en maken we daar de omleiding. Deze operatie wordt op een kloppend hart uitgevoerd. Cardiothoracaal chirurg Patrique Segers in het Maastricht UMC+ is de ervaren chirurg voor deze operatie. Het gaat hierbij om één of twee omleidingen, want je kunt met een robotoperatie momenteel moeilijk bij alle delen van het hart komen.” In het Maastricht UMC+ komt dan ook een geselecteerde groep patiënten in aanmerking voor deze robotoperatie, vertelt ze. “We doen dit bijvoorbeeld bij patiënten die maar één of twee omleidingen nodig hebben, patiënten die al meerdere ziekten hebben of hebben gehad of patiënten met zwaar overgewicht en waarbij het openmaken van het borstbeen een borstinfectie kan geven.”

Kijkoperatie

Een andere techniek is de kijkoperatie. Ook hierbij hoeft het borstbeen niet te worden opengemaakt. Deze kijkoperatie wordt in het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven gedaan, door cardiothoracaal chirurg Ferdi Akca. Hij heeft deze kijkoperatie ontwikkeld en in Nederland geïntroduceerd. Ook heeft hij dit onlangs een aantal collega’s in Groningen en Leeuwarden geleerd, vertelt ze. “In dit geval worden de omleidingen, of het er nu één, drie of vijf zijn, met een kijkoperatie gedaan. Door middel van deze kijkoperatie, uitgevoerd op een kloppend hart en dus zonder hart-longmachine, kan heel het hart worden bereikt. Dat is natuurlijk erg mooi en de resultaten zijn heel goed. Het is geweldig dat hij dit naar Nederland heeft gebracht, zodat er een nog veel grotere groep patiënten wordt bereikt en hiervan kan profiteren.”

Herstelproces

Toch wil Shokoufeh benadrukken dat het doel van de operatie niet minimaal invasief is. Het doel is de omleidingen zo veilig en succesvol mogelijk maken, licht ze toe. “Het hoofddoel is altijd dat het hart weer bloed krijgt en uit de gevarenzone komt, via welke methode dan ook. Er zijn ook veel chirurgen die mét hart-longmachine en via het borstbeen opereren en prachtige resultaten hebben. Welke operatie de beste resultaten geeft, is echt persoonsafhankelijk. Wat in ieder geval duidelijk is geworden, is dat patiënten na een robot- of kijkoperatie vaak sneller naar huis kunnen. Het herstelproces wordt door minimaal invasieve operaties als het ware versneld. Ze kunnen dan dus eerder naar huis, het revalidatietraject in en hun leven sneller weer oppakken.”

Goede leefstijl

Tot slot is een operatie een traject. “Het is niet alleen de operatie zelf, maar ook de voorbereiding, de IC na de operatie, de verpleegafdeling, thuis en de revalidatie. Pas nadat het revalidatietraject goed is verlopen, is de hartoperatie succesvol geweest. Revalideren kan weken of maanden duren, maar het is een investering waar de patiënt de rest van z’n leven baat bij heeft. Bij sommige spoedoperaties kunnen we de patiënt helaas niet optimaal voorbereiden, maar bij alle anderen proberen we dat zo goed mogelijk te doen en zo het succes van de operatie te vergroten. Het is heel belangrijk dat patiënten met hun leefstijl aan de slag gaan. Verkalking van de kransslagaderen blijft namelijk doorgaan als mensen hun medicatie niet goed innemen, blijven roken of hun suikers niet onder controle houden. Dan wordt de kransslagader zieker en komt het hart nogmaals in gevaar. Ook de gemaakte omleidingen kunnen vernauwd raken en dicht gaan zitten. Blijf dan ook werken aan een goede leefstijl. Zowel voor, tijdens als na de operatie.”

Tekst: Laura van Horik
Foto: Shokoufeh Cheheili Sobbi

Dit artikel verscheen eerder in het Hartbrug Magazine.