Mensen in armoede lopen groter risico op hart- en vaatziekten

Mensen met lagere inkomens lopen een veel hoger risico op sterfte door hart- en vaatziekten. Dat risico is drie keer zo hoog als bij mensen die een goed gevulde beurs hebben. Dat bleek uit recent onderzoek door het Centraal Bureau voor de Statistiek CBS. In dat onderzoek werd het inkomen van mensen voor het eerst gekoppeld aan de gegevens over sterfte door hartkwalen. Van mensen die het financieel goed gaat sterven op jaarbasis elf op de tienduizend aan hartziekten. Bij de laagste inkomensgroep zijn dat er meer dan 33, drie keer zoveel dus.

Huisarts Janet Kist deed een onderzoek naar het verband tussen inkomen en hart- en vaatziekten. “We wisten dat in Europa grote verschillen bestaan. Er bestaan kaartjes van risico’s, waarbij Nederland groen kleurt, Duitsland geel en Polen en andere Midden-Europese landen oranje. In mijn studie wilde ik laten zien dat die verschillen ook in ons land bestaan. Ik heb de modellen voor Europa getoetst aan de Zuid-Hollandse populatie. Daar blijkt uit dat de verspreiding van risico’s in Europa ook geldt voor Den Haag, Leiden en de bollenstreek.”

Ingewikkelder

“Voor mensen met armoede is het leven ingewikkelder dan voor mensen die het financieel beter hebben”, legt Janet Kist uit. Vanuit haar praktijk weet waar ze het over heeft, ze is huisarts in een Haagse wijk waar moeilijke levensomstandigheden vaak voorkomen. “Mensen met een laag inkomen hebben veel stress, door geldtekort, onzekerheid over werk of wonen. Vroeger was het leven een stuk gemakkelijker. Als je geen werk of inkomen had, kreeg je bijstand. Maar tegenwoordig moeten mensen zelf allerlei regelingen en toeslagen aanvragen. Al die regelingen – het is bijna niet te doen die allemaal aan te vragen. Te ingewikkeld, te stressvol en dat ook nog eens voor het sluiten van een bepaalde termijn. Alleen al door die stress lopen deze mensen een hoger risico op hart- en vaatziekten.”

Toegang gezond eten

Patiënten die veel stress hebben en weinig te besteden, eten vaker ongezond en hebben geen energie of geld voor sport of bewegen. Tel daarbij op dat deze mensen over het algemeen ook in een ongezondere omgeving leven. “In de arme wijken van Nederland is meer luchtvervuiling en er is minder aanbod van gezonde eetproducten. Er zijn juist meer snackbars. Zo’n 50 jaar geleden deden hart- en vaatziekten zich vooral voor bij rijkere mensen door roken, drinken en ongezond eten. Die groep heeft een omslag gemaakt, heeft toegang tot gezonder eten en sporten. Dat geld en toegang hebben mensen in wijk waarin ik werk niet.”

Betaalbare supermarkt

“Zo’n 80 tot 90 procent van de producten in de supermarkt zijn te zoet, te zout, hoe dan ook ongezond. Heel veel factoren die samen maken dat het lastiger is om gezond te leven. In Haagse wijken waar armoede vaker voorkomt, zijn er soms wel winkels met gezondere voeding, zoals de Lidl met zijn groenten, maar die liggen vaak net te ver weg, je kunt er met de fiets niet komen.”

Rokende jeugd

Janet ziet met lede ogen hoe roken bevorderd wordt onder de jeugd. Met name met e-sigaretten. “De politiek blijkt niet in staat om op korte termijn bij te sturen”, zegt ze.

Preventie

“Waar we bij rijkere mensen volgens de huidige richtlijn kunnen wachten tot hun 40ste-50ste zouden we bij mensen in armoede al veel eerder een risicoschatting kunnen (uit)voeren. Nu wordt er bij het inschatten van risico’s alleen gekeken naar leeftijd, geslacht, roken en cholesterol. Daaraan zouden we etniciteit en sociaaleconomische status als risicofactoren moeten toevoegen, vind ik. Zo zouden Poolse mensen bijvoorbeeld tien jaar eerder in aanmerking kunnen komen voor zorg. Dat kan achteraf enorm aan kwaliteit van leven en kosten schelen. De politiek lijkt niet in beweging te komen, maar wij kunnen er voor zorgen dat de zorg beter aansluit bij patiënten om hart- en vaatziekten te voorkomen.”

Eerder controleren

“Bij sommige groepen zoals Poolse inwoners zouden we bijvoorbeeld tien jaar eerder kunnen starten met controles op hoge bloeddruk en leefstijladviezen. Ik noem maar wat: een schilder moet hard werken. Als hij op zijn 40ste al een hartinfarct krijgt loopt hij meer kans daardoor niet meer te kunnen werken. Samen met zijn gezin kan hij zo financiële stress terecht te komen, met kinderen die kans lopen in armoede op te groeien. Alles heeft met elkaar te maken. Als je in dit voorbeeld hartkwalen voor wilt zijn, zouden we bij deze meneer al vanaf zijn 25ste zijn bloeddruk moeten gaan meten. We kunnen dan op tijd leefstijladviezen geven, zoals stoppen met roken, minder alcohol drinken en gezonder eten. Een gezonde leefstijl is het meest effectief voor het verlagen van risico op hartkwalen, het verlaagt het risico tussen 50 tot 80 procent. Als het opvolgen van deze adviezen niet gaat, dan kunnen we iets doen met medicijnen. Die kunnen de risico’s op hartziekten maar ook andere kwalen zoals dementie, potentieel tot 30 procent verminderen.”

Politiek

Waarom politici op hun handen blijven zitten? “Deels komt dit omdat beleidsmakers vaak uit goede of gegoede levensomstandigheden komen en geen idee hebben hoe het is om met tien mensen in een flatje van 80 vierkante meter te wonen. Ze zoeken de maatschappij te weinig op, en zitten in een ivoren toren. De politieke stroming van het moment is dat er meer waarde aan ieders vrijheid en maakbaarheid wordt gehecht dan aan de noodzaak om de leefomgeving van mensen aan te passen zodat iedereen meer toegang heeft tot gezondere voeding, wonen in een groenere omgeving met minder lawaai. En regels kunnen eenvoudiger worden gemaakt, waardoor mensen minder stress hebben.”

Struisvogeldenken

“We moeten patiënten ook weerbaarder maken. Cruyff zei ooit: ‘Je gaat het pas zien als je het door hebt’. Dat wil zeggen: je weet als patiënt niet altijd dat je hoog risico hebt, en als je dat niet weet, kun je het ook niet begrijpen. We moeten af van dat struisvogeldenken: mij overkomt dat niet. We kunnen mensen helpen door bijvoorbeeld op tijd te bespreken dat stoppen met roken het risico op hart- en vaatziekten halveert.”

Kloof

Hoe dan ook, dé patiënt bestaat niet, iedereen is anders. “Je moet goed aansluiten bij de achtergrond van je patiënten”, legt Janet uit. “Er is een kloof, ook tussen theoretisch en praktisch opgeleide mensen. Dokters vinden het bijvoorbeeld makkelijker om met hoog opgeleide mensen te praten. En daar is winst te halen, door te weten hoe we als dokters beter kunnen aan sluiten en dan samen echt kijken wat voor de patiënt zelf belangrijk en haalbaar is om zijn of haar risico op hart- en vaatziekten te verkleinen.”

Tekst: Henri Haenen
Foto: Janet Kist

Dit artikel verscheen eerder in het Hartbrug Magazine.