Revalideren na hartinfarct kan beter en anders!

Dat blijkt uit een berekening van revalidatie-arts Ruud van Mechelen. Hij helpt hartpatiënten in zijn revalidatiecentrum in Eindhoven om zodanig te revalideren, dat er geen nieuwe hartaanval meer komt. En dat betekent een enorme besparing van kosten op de medische zorg. Van Mechelen heeft daartoe toestemming een beproefd uit Canada afkomstig revalidatieprogramma in Nederland in te voeren, dat er kort en goed op neerkomt dat mensen zo’n anderhalf jaar lang begeleid worden in het veranderen van hun leefstijl en meer gaan bewegen. Simpel gezegd: zeker één uur per dag lopen, en het tempo geleidelijk en onder medische begeleiding opvoeren, en intensieve voorlichting over alles wat met het hart te maken heeft. Van Mechelen doet dat nu nog met door het ziekenhuis in Tilburg doorgestuurde hartpatiënten.

Terugval voorkomen 

Volgens cijfers van de Nederlandse Hartstichting krijgt in Nederland 44%  van de patiënten na de eerste ziekenhuisopname voor een hartaandoening binnen 5 jaar een heropname wegens opnieuw hart- en vaatziekten. Enerzijds  is dit toe te schrijven aan het feit dat er te weinig naar hartrevalidatie wordt verwezen,  anderzijds aan het feit dat minder dan de helft van de deelnemers aan een hartrevalidatieprogramma de training blijkt te continueren.
‘En dan te bedenken dat het veranderen van leefstijl hier een drastische verandering in kan brengen’, weet Van Mechelen.

‘Maar het veranderen van leefstijl is niet eenvoudig. In het universitair hartrevalidatiecentrum van Toronto heeft men daar onderzoek naar gedaan.  Daaruit bleek dat bij intensieve wekelijkse begeleiding het gemiddeld 37 weken (is ca. 8½ maand) duurt voordat leefstijl echt verandert. Wanneer men dan de begeleiding stopte, bleken vrijwel alle deelnemers aan het programma binnen drie maanden weer in hun oude leefstijl te zijn teruggevallen. Door de begeleiding echter nog eens met 9 maanden te continueren in een lagere frequentie van 1x per maand,  bleek er in het overgrote merendeel van de gevallen wél een permanente leefstijlverandering tot stand te komen’.

Door een combinatie van het leefstijlveranderprogramma met een eenvoudig maar zeer doelmatig oefenprogramma blijkt het aantal recidieven in Toronto nu nog maar slechts 6% in 10 jaar te bedragen. Dat is ruim een factor 14 lager dan nú nog in Nederland het geval is.

De methode

Alles draait om loopoefeningen. De patiënt loopt vijf keer per week een uur. ‘Wij bepalen het tempo tijdens de therapie. We begeleiden de patiënt anderhalf jaar lang, waarbij we meten en zorgen dat de conditie verbetert. Als we een terugval zien, pakken we de draad direct weer op, om alsnog de conditie te verbeteren’.

‘We begeleiden de patiënt bij de loopoefening 39 weken lang een keer per week, en dan nog eens 9 maanden lang één keer in de maand. Daarnaast krijgen mensen zeer intensief voorlichting over al wat met het hart te maken heeft. Het gaat om twaalf voorlichtingssessies, die in de loop van het programma elk vier keer herhaald worden. Na vier keer valt het kwartje, leert de praktijk, en zijn mensen doordrongen van het belang van onder meer een goede conditie en een goed voedingspatroon voor het hart. Omdat we leren door herhaling, kunnen patiënten op elk moment instromen. Het voordeel is ook dat we geen wachtlijsten hebben!’.

‘In Nederland kunnen we helaas nog maar werken met kleine groepjes, waar in Canada gewerkt wordt met groepen van tachtig tot honderd mensen tegelijk, waarbij de deelnemers elkaar motiveren en stimuleren. Dat heeft enorme voordelen. Iedereen loopt daar in zijn eigen tempo. Mensen die pas beginnen lopen slecht, maar worden aangemoedigd door lotgenoten. Zo van: toen ik hier kwam, strompelde ik ook zo, dat komt allemaal goed! Zo’n aanmoediging werkt tien keer beter dan wanneer een arts dat zegt. Mensen steunen elkaar op die manier enorm’.

Aan de slag

Al in oktober 1993 bracht Van Mechelen een bezoek aan Toronto, onder meer op uitnodiging van onze voorganger, de Stichting Nederlandse Hartpatiënten. ‘We gingen daar kijken of de methode iets voor Nederland zou kunnen zijn’, legt Van Mechelen uit.  ‘We waren laaiend enthousiast!’. *)
Bureau Beerenschot werd erbij gehaald, en ook dat ging een kijkje nemen in Toronto. Het bureau adviseerde wetenschappelijk uit te zoeken of de methode beter is dan de manier waarop in ons land mensen na een hartaanval revalideren. ‘Samen met cardioloog Hans Bonnier hebben we toen een concept onderzoeksprotocol opgesteld. Daaruit bleek dat zo’n onderzoek anderhalf miljoen gulden zou gaan kosten. In 1995 vroegen we subsidie aan bij de Hartstichting. Die bleek echter niet geïnteresseerd. Daar ben ik nu nog ondersteboven van!’.

Daarop belandde het hele idee in een bureaula. Totdat de Nederlandse Vereniging voor Cardiologie NVVC zijn 70-jarig bestaan vierde, in het zelfde jaar waarin de Hartstichting veertig jaar bestond. We hebben het dan over 2004. Beide organisaties brachten samen een jubileumboek uit. ‘Tot mijn ontsteltenis zag ik dat professor Kromhout daarin schreef dat er tussen 2000 en 2020 maar liefst 45 procent meer mensen zou gaan lijden aan hart- en vaatziekten. Dat bleek uit nieuwe cijfers van het RIVM’.

‘Dus haalde ik mijn stukken weer uit de kast en werkte die uit volgens de methode Good Healthcare Innovation Practice (GHIP). Ik vatte het plan samen onder de noemer HoogRendement HartRevalidatie (HR)2 en stuurde het pakket met deze informatie aan de toenmalige minister van Volksgezondheid Hoogervorst. Nooit meer iets van gehoord!’

Kentering

Van Mechelen gaf de moed echter niet op. Gelukkig maar, want al in de eerste week na het aantreden van Ab Klink als nieuwe minister van Volksgezondheid kwam het tot een kentering. Klink gaf zijn ambtenaren opdracht op zoek te gaan naar preventieprogramma’s om de uit de klauwen lopen kosten van de gezondheidszorg in te perken. ‘Een van zijn ambtenaren herinnerde zich onmiddellijk mijn concept, en belde me. Even later zat ik met acht heren rond de tafel die mijn rapport nauwkeurig bestudeerd hadden. De vergadering duurde twintig minuten. De conclusie: dit willen we wel! En zo stuurde het ministerie uitnodigingen rond voor een speciale rondetafelconferentie over hartrevalidatie op 18 september 2007’
‘Het was daar zo vol dat er niemand meer bij kon. Namens de stichting Hartpatiënten Nederland woonden ook Jan van Overveld en Henry Honné het congres bij.

Voorzitter Mike Leers van zorgverzekeraar CZ bedong dat er eerst een proef moest komen voor CZ de vergoeding voor het programma in het pakket zou opnemen. Er moest een proefproject komen om aan te tonen dat het werkt in Nederland. ‘De afspraak was deze: we gaan met honderd mensen de proef in, en honderd anderen gaan gewoon in de hartrevalidatie zoals die al langer gedaan wordt. Daarna bekijken we de meerwaarde. Die tweehonderd mensen worden via een loting geselecteerd in één van beide groepen om te voorkomen dat ik de beste patiënten voor mij zou uitzoeken. Dat betekende wel dat ik tweehonderd patiënten moest vragen aan cardiologen’.

Weigerachtige cardiologen

Op het kritieke moment verscheen in het Eindhoven Dagblad een artikel, dat kwaad bloed zette bij de cardiologen. ‘Het ging om een interview met mij. Maar zoals het uiteindelijk in de krant kwam, was het niet door mij goedgekeurd. Er stonden getallen in de niet klopten, mij in de mond werden gelegd, maar nooit zo door mij genoemd waren. Helaas, het onheil was al geschied. Sindsdien weigeren de cardiologen van vier ziekenhuizen in de regio Eindhoven mee te werken aan het proefproject, hoezeer ik ook geprobeerd heb met hen in contact te komen om alles nog eens uit te leggen’. 
‘Deze opstelling verbijstert ons, temeer gezien de bekende wachtlijstproblematiek in de cardiologie die in elke editie van dit Hartbrug-Magazine wordt gepubliceerd. Er is alle reden om het Canadese model te omarmen. De hartchirurg  Sir Magdi Yacoub van het Harefield Hospital of Imperial College te London stelde totdat hij in 2001 met pensioen ging aan patiënten die voor een harttransplantatie in aanmerking wilden komen zelfs de voorwaarde dat zij zich na de transplantatie met deze methode uit Toronto , die ook in het Harefield Hospital werd toegepast, zouden laten behandelen. En meerdere van deze patiënten hebben na hun harttransplantatie de hele marathon gelopen’.

‘Ik heb alle maatschappen in de vier ziekenhuizen in de regio Eindhoven aangeschreven. Ik wilde graag toelichten wat ik van plan was. Ik heb helaas nooit een antwoord gekregen’.

‘Wat ik ook deed, wie ik ook aanschreef of belde, ik kreeg geen antwoord. Secretaresses verbonden met niet door met de cardioloog, die ik wilde spreken’.

Van Mechelen schakelde vergeefs de bazen van de ziekenhuizen in, en zelfs de NMA. Ook die kon niks doen. Van Mechelen heeft weinig begrip voor de opstelling van de cardiologen in de regio Eindhoven. ‘Onbegrijpelijk’, aldus Van Mechelen. ‘Na de in Canada succesvol gebleken manier van revalideren is de kans op het opnieuw krijgen van een hartinfarct nog slechts zes procent in tien jaar tijd. In Nederland is dat risico op een nieuw hartinfarct nu nog 44 procent in vijf jaar tijd!’.

Te gek voor woorden

‘Patiënten vinden het te gek voor woorden dat cardiologen hun eigen toko belangrijker vinden dan hun gezondheid. De cardiologen hebben geen enkel steekhoudend argument aangevoerd om mij buiten de deur te houden. Nu krijg ik uit de regio nogal wat patiënten die zichzelf aanmelden’.
‘Voor lezers van dit artikel die aan ons programma willen deelnemen, is het goed te weten dat wanneer hun behandelend cardioloog niet naar ons wil verwijzen, verwijzing naar ons ook door onder meer huisarts of bedrijfsarts kan gebeuren. Als de reisafstand voor u geen probleem is, kunt u zonder wachtlijst bij ons starten’.

Kans

‘Cardiologen hebben geen tijd om zich met revalidatie te bemoeien*. Nu sturen ze slechts één op drie van hun patiënten die voor revalidatie in aanmerking komen naar het eigen programma van hun ziekenhuis. Minder dan de helft doet er na een jaar nog iets mee. Wij begeleiden patiënten langer, om een definitieve gedragsverandering tot stand te brengen. Dat lukt, blijkt uit de ervaring, er is nauwelijks terugval in oude ongezonde leefpatronen. Daarom steunt het ministerie ons, ook al vanwege de enorme besparing op de kosten voor de gezondheidszorg als gevolg van deze aanpak. Maar we moeten wel de kans krijgen om het proefproject te draaien, en die kans krijgen we niet door het dwarsliggen van de vier omliggende ziekenhuizen’. Gelukkig doen andere ziekenhuizen wel mee, maar die liggen vaak weer zo ver af, dat patiënten de reis eenmaal per week naar het revalidatiecentrum te ver vinden en dus afhaken. Inmiddels heeft Van Mechelen een aanbod gekregen van het Canisius-Wilhelminaziekenhuis in Nijmegen om zijn succesvolle revalidatieprogramma daar van de grond te tillen.

Geïnteresseerd? Kijk op www.hartrevalidatie.org of bel met 040-711 42 01. Mailen kan ook, naar Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien. . 

*Onderzoeker Willie Scharwächter van de Vrije Universiteit Amsterdam schreef in Medisch Contact van maart 2010:
‘Leefstijlverandering staat of valt bij een duidelijke aansturing en begeleiding. De deelnemers vragen zich af of dit tot de taak van een arts behoort. Zoals een deelnemer zegt: ‘Met leefstijl moet de cardioloog zich niet bezighouden, maar een andere instantie. De cardioloog heeft daar de tijd en de interesse niet voor; die schrijft zijn dossier en legt de bloedvaten om. En dit is eigenlijk geen medisch gedoe.’ Leefstijlconsulenten De praktijk leert dat artsen vaak niet voldoende zijn toegerust en ook niet voldoende tijd hebben om patiënten structureel te begeleiden bij leefstijlverandering. Terwijl de intensiteit van leefstijladvisering de komende jaren zal toenemen, door vergrijzing, een toename van overgewicht en obesitas en daarmee samenhangende chronische aandoeningen’.

[Mee naar Toronto:  zijn destijds geweest:
Leo van Eeghem, directeur van de Karpendonkse Hoeve, die als eerste Nederlander met deze methode is gerevalideerd en daardoor naar eigen zeggen minstens 20 jaar aan zijn leven heeft toegevoegd.
Hans Bonnier, destijds Cardioloog in het Catharinaziekenhuis te Eindhoven en adviseur Stichting Nederlandse Hartpatiënten
Peter Dingemans juridisch adviseur Stichting Nederlandse Hartpatiënten
Jules Keijzer, directeur van het Diagnostisch Centrum Eindhoven (dat nu “Diagnostiek Voor U” heet)

Ondergetekende als onafhankelijk revalidatieadviseur ]

Laatst aangepast op 28 juli 2010  9.23 uur