MAASTRICHT – Hart- en vaatziekten en vormen van kanker kwamen een halve eeuw geleden hoegenaamd niet voor onder de bevolking van Kreta. Het aantal ziektegevallen bedroeg op Kreta in het midden van de vorige eeuw nog niet de helft van het aantal patiënten op het vasteland van Griekenland.

Maar hoe anders is dat nu. Kretenzers (de inwoners van Kreta) krijgen deze ziekten nu net zo veelvuldig als andere Grieken. Hun vroegere blakende gezondheid was te danken aan een combinatie van zeer gezonde voeding en veel beweging. Dat zegt de in Nederland woonachtige Griekse onderzoekster dr. Constantine Vardavas van de Universiteit van Maastricht.

In het Research Magazine van de Universiteit Maastricht legt Vardavas, die onlangs op haar onderzoek promoveerde, de oorzaak van deze veranderingen uit: ,,Op Kreta was eeuwenlang het beroemde Mediterrane dieet gangbaar. Dit bestond uit brood, fruit, deels wilde groenten, olijfolie, wat vis, weinig melkproducten en nauwelijks rood vlees. De bevolking at eigenlijk alleen seizoensproducten uit de streek die ze zelf teelden. Het betekende bovendien hard werken. Het belangrijkste element van het dieet was olijfolie, dat bijna 40 procent van de dagelijkse inname aan calorieën voor zijn rekening nam. Daarnaast schreef hun Orthodox Christelijke geloof bijna tweehonderd vastendagen per jaar voor. In die vastenperiodes mocht de gelovige bevolking geen dierlijk voedsel, melkproducten of vis consumeren. Een deel van het jaar leefden de Kretenzers dus vrijwel vegetarisch.”

De uiteindelijk funest uitpakkende veranderingen in het ’ziektebeeld’ op het eiland werd veroorzaakt door een combinatie van factoren, zegt Constantine Vardavas nu. Op verzoek van de eiland-overheid verrichtte zij onderzoek naar de achtergronden en oorzaken van het fenomeen. ,,In de jaren zeventig ontwikkelde het toerisme zich enorm op Kreta. Dat betekende de komst van grote supermarkten met geïmporteerde voedselproducten. Daarnaast gingen de Kretenzers steeds minder strikt om met de regels van het vasten. Minstens zo belangrijk is dat boeren zijn overgegaan op gecultiveerde en winstgevende producten en minder tijd gingen besteden aan het telen van eigen groenten en fruit, terwijl ze in de jaren zestig hun eigen producten teelden en consumeerden. Naar de supermarkt gaan en voedsel kopen in plaats van hard op het land te werken voor voldoende eten voor de hele familie, was stukken eenvoudiger.”

En zij besluit met een treffend voorbeeld: ,,Er waren nog andere veranderingen. Tot in de jaren zestig liepen de boeren gemiddeld twaalf kilometer per dag naar hun velden. Nu rijden ze daar per auto naartoe. Zelfs de herders, ooit de gezondste mensen van Kreta, gaan op de motor naar hun kuddes.”