Minister Klink lucht hart over ORGAANDONATIE

DEN HAAG – Op donderdag 18 februari voerde ik mijn laatste debat als missionair minister. Over een onderwerp dat veel mensen, ook mij, raakt: orgaandonatie. Verschillende partijen pleitten opnieuw voor een systeemwijziging. Zij stelden dat je tot in lengte van dagen campagnes kunt houden, maar: „Het enige wat helpt, is een systeemwijziging.

Iedereen is donor, tenzij hij of zij uitdrukkelijk aangeeft dat níét te willen zijn. Alleen dat helpt. Kijk naar België: men heeft daar méér donoren.”
De oplossing zou volgens hen dus bijna letterlijk om de hoek liggen.
Toch moet ik helaas constateren dat die hoge verwachting zeer waarschijnlijk niet is waar te maken. Er is uitgebreid onderzoek gedaan naar allerlei verschillende systemen. Zo blijkt dat het Belgische systeem in Nederland niet meer, maar eerder minder donoren zal gaan opleveren. Zweden en Singapore zijn ertoe overgegaan, maar de resultaten zijn uitgebleven. Hetzelfde onderzoek stelt dat een Actief Donorregistratiesysteem (ADR) wél tot betere resultaten kan leiden.

[Systeemverandering niet per se sleutel tot verbetering]

Vergaand

Mensen krijgen twee keer schriftelijk gemeld dat zij donor zijn. Wie dat niet wil, kan uitdrukkelijk aangeven dat ook niet te willen zijn. Maar succes is, volgens de onderzoekers, niet gegarandeerd. Dit ADR-systeem kan in sommige situaties zelfs tot minder transplantaties gaan leiden. Als ziekenhuizen iets meer dan de helft van de nabestaanden weten te bewegen om te doneren dan ’scoort’ ons huidige stelsel beter dan het ADR. Bovendien, het is een vergaande stap om als overheid voor mensen te beslissen dat zij donor zijn. 

Het voordeel van ADR boven het Belgische systeem is dat mensen wel schriftelijk op de hoogte worden gebracht. Want dan kunnen zij desgewenst aangeven dat zij geen donor willen zijn. Maar wie de brief niet goed leest, de boodschap niet begrijpt of de envelop niet opent, zal nooit reageren. Van hen wordt een ’ja’ vastgelegd. Nabestaanden weten dan ook nooit zeker of het geregistreerde ’ja’, ook een bewust gekozen ’ja’ is.

Variant

Toch heeft het kabinet wel kritisch naar het huidige toestemmingssysteem willen kijken. Het heeft een variant laten onderzoeken, waarin mensen onder meer ook voor een ’ja, tenzij mijn nabestaanden bezwaar hebben’ kunnen kiezen. Een extra mogelijkheid dus naast: ’ja, nee, of mijn nabestaanden beslissen’. Onderzoek toont aan dat dit zogenoemde ATS-systeem bijna net zo goed zou werken als het ADR-systeem. 

Toch wil ik ook hier niet te snel conclusies trekken. Het gaat ook hier om kleine verschillen met het bestaande systeem. Ook landen mét succes, zeggen zeker niet altijd dat zij dat te danken hebben aan het systeem. Spanje is zonder twijfel een van de best scorende landen ter wereld, als het gaat om orgaandonatie. Oprichter van de transplantatieorganisatie, dr. Rafael Matesanz, stelt dat het systeem niet bepalend is voor het aantal donaties. Vertrouwen in artsen, een goed orgaandonatieproces en een goede benadering van de nabestaanden zijn cruciaal. Daarbij is een cultuur waarin het – terecht! – vanzelfsprekend is om donor te willen zijn, van groot belang. Nabestaanden zeggen dan sneller ja.

[ We kunnen aantal transplantaties verhogen ]

Campagne

Sinds het verschijnen van het Masterplan Orgaandonatie van de commissie-Terlouw is op deze punten al veel werk verzet. Samen met de directeur van de Nierstichting heb ik de aftrap gegeven van de campagne ’Nederland zegt Ja’. De campagne is goed begonnen, maar er is nog een lange weg te gaan. Ook buiten de campagne vindt daarom voorlichting plaats, bijvoorbeeld op scholen. Daarnaast zijn in de ziekenhuizen initiatieven genomen om tot meer donoren te komen. Bijvoorbeeld door de organisatie anders in te richten, of door medisch personeel helemaal vrij te maken voor orgaandonatie. Daarin zit ook de crux volgens de deskundigen uit Spanje. Het hangt allemaal samen. Ik denk dat door de campagne én door de initiatieven in de ziekenhuizen we het aantal transplantaties kunnen verhogen. Dat is het uiteindelijke doel dat alle partijen, ook het kabinet, nastreven. Een systeemverandering is niet per se de sleutel tot verbetering.

* Dr. A. Klink (1958) is sinds 22 februari 2007 CDA-minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in het kabinet-Balkenende IV en sinds ruim een week demissionair.

Dit artikel verscheen 2 maart jl. in de Telegraaf.