Met ingang van dit nieuwe jaar is Lars Nieuwenhoff, tot dan toe directeur facilitaire zaken van het Slingeland Ziekenhuis in Doetinchem, ontslagen. Nieuwenhoff had begin september in een ingezonden stuk in het dagblad De Gelderlander zijn beklag gedaan over de salarissen van de medisch specialisten en dat werd hem niet in dank afgenomen. Zijn collega-directeuren en de medische staf van het ziekenhuis lustten hem niet meer, hij moest weg, na zeven jaar directielid te zijn geweest. Nieuwenhoff had zich er in zijn stuk over beklaagd dat ziekenhuizen ‘jaar na jaar’ bezuinigen op ‘verpleegkundigen, op staf en op managers om ‘efficiënter te kunnen zijn en kosten te drukken’.

‘Parallel daaraan hebben dokters gecashed zonder een steek harder te werken.’ De directeur facilitaire zaken drong er bij Den Haag op aan om door te pakken.
‘Kabinet, heb moed en verlaag de uurtarieven van de specialisten met 30 procent en alle financiële problemen in de zorg zijn in één klap verleden tijd.’
Dat was stevige taal. Je kunt je ook wel iets voorstellen bij de woede onder de specialisten van het Slingeland Ziekenhuis over zo’n nestbevuiler. Maar had Nieuwenhoff ook ongelijk?
Of de specialisten in Doetinchem en elders de afgelopen jaren zo veel meer hebben verdiend dan tevoren zonder harder te werken, kan ik niet zo beoordelen.
Maar vaststaat wel dat de Nederlandse medisch specialisten gemiddeld aanzienlijk beter worden betaald gemiddeld aanzienlijk beter worden betaald dan in enig ander land. Kort voor de jaarwisseling publiceerde denktank OESO in Parijs weer eens een vergelijkend rapport. In de veertien onderzochte westerse landen werden de Nederlandse specialisten verreweg het best betaald. Omgerekend in dollars en ontdaan van verschillen in kosten van levensonderhoud kwam de Nederlandse specialist in 2004 gemiddeld op 290.000 dollar per jaar – dat zal in euro’s van toen ongeveer een kwart miljoen zijn geweest.
De eerstvolgende was de Amerikaanse specialist, die het met 236.000 dollar moest doen. De Zwitser kwam op 123.000 dollar en de Deen op slechts 93.000 dollar. Ook een andere vergelijking spreekt boekdelen. De Nederlandse specialist verdient gemiddeld 7,5 keer zo veel als de gemiddelde Nederlander, de Amerikaanse specialist gemiddeld 5,5 keer zo veel als zijn gemiddelde landgenoot en de Deen slechts 2,5 keer zo veel.
Is dat te verantwoorden omdat de Nederlandse specialistische zorg beter, sneller of goedkoper is? Nee, want zo goed, snel en goedkoop is die niet. Niet voor niets vluchten Nederlandse patiënten naar de buurlanden, omdat ze daar sneller worden geholpen. En sneller is, als het om een medische behandeling gaat, als zodanig al vaak beter. Werkt de Nederlandse specialist dan harder? Ook dat is niet het geval. Zijn Franse collega werkt bijvoorbeeld ongeveer evenveel en verdient veel minder.
De OESO heeft maar één verklaring voor de veelverdienende Nederlandse specialist en dat is dat er hier weinig specialisten zijn, dat daardoor hun marktpositie ijzersterk is en dat die situatie zo blijft, omdat de specialisten nog immer toonzettend zijn bij het opleiden van nieuwe specialisten. Zo zijn er in de 29 OESO-landen gemiddeld 1,7 medisch specialisten per 1.000 inwoners en in Nederland zijn dat er minder dan de helft: 0,8.
Het ‘Capaciteitsorgaan’, een marktvervuilend instituut waarin specialisten, academische faculteiten en ziekenhuizen de dienst uitmaken, schrijft in dwingende adviezen aan Den Haag voor dat er vooral niet te veel liefhebbers medicijnen moeten gaan studeren of vervolgens specialist moeten worden. Zo ontstaan de numerus fixus en specialistenquota. Het artsengilde beperkt zo zijn eigen concurrentie en drijft de eigen artsengilde en de opleidingsziekenhuizen Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien. prijs op. Het artsengilde en de opleidingsziekenhuizen verdelen in hun achterkamertjes ook nog eens de opleidingsbudgetten, op een wijze die doet denken aan wat de aannemers tot ontzetting van gans de natie deden door onderlinge aanbestedingsafspraken te maken.
Het is een raadsel hoe de gezeten Nederlandse medici tot dusver kunnen ontsnappen aan ingrijpen door Haagse ministers, door de Nederlandse Mededingingsautoriteit of aan een soort bouwenquête door de Tweede Kamer. Het is eigenlijk nog veel erger: zowel het kabinet als de Tweede Kamer is medeschuldig aan het onacceptabel voortduren van het medisch kartel.
 
Lars Nieuwenhoff heeft zijn rabiate oproep moeten bezuren op de manier waarop het meestal gaat met klokkenluiders: ontslag. Maar dat doet niets af aan zijn gelijk.
 
Deze column verscheen in Elsevier (uitgave 17-01-2009).
 
* Syp Wynia (1953) is sinds 1997 redacteur van Elsevier. Hij schrijft columns, commentaren en analyses in Elsevier en voor Elsevier.nl over politiek, economie en samenleving, dikwijls in een internationale context